Bütçe ve harcama
Gelir-gider dengesi, harcama disiplini, sızıntıları bulmak ve tasarrufu baştan ayırmak.
4 araç · 2 eğitim içeriği · 73 yazı · 18 terim
Hesapla
Bu konuda doğrudan cevap veren araçlar.
- Bileşik getiri projeksiyonuDüzenli biriktirsem ne kadar olur?
- Bu harcama kaç saat çalışmam?Bu harcama benim kaç saatlik, kaç günlük emeğim?
- Taksit mi peşin mi?Vade farksız denilen taksitte gerçekten faiz yok mu; taksit mi peşin mi önde?
- Otomobilin gerçek aylık maliyetiBu araba bana ayda ve kilometre başına gerçekten kaça mal olur?
Önce konuyu tanı
Araç bir cevap verir; rehber o cevabın neye dayandığını anlatır.
- KavramTEFAS'ta Bir Fon Değerlendirilirken Nelere Bakılır?TEFAS'ta bir fonu değerlendirirken bakılan nesnel kriterler: fon türü, gider oranı, geçmiş getirinin sınırı, karşılaştırma ölçütü, risk ve likidite.
- KavramBeş dakikada beş cevap: kira tavanı, zam, kıdem, kart borcu, taksitAceleci okur için altı araçlık yol: her durakta bir soru, motordan tek sayı, üç adım ve araç bağı. Kira tavanı, zam, kıdem, kart borcu, taksit, saat.
Terimler
Bu konunun sözlüğü. Makale içindeki terimlerin üzerine geldiğinde tanımları balonda da görünür.
Yazılar
- Ev Sahibi Olmak Yaşam Kalitesini Nasıl Etkiler?Ev sahipliği yaşam kalitesini kendiliğinden yükseltmez; etki dört kanaldan geçer ve barınma yükü ağırlaştığında aynı kanallar ters yönde çalışır.
- Aynı Fiyat, Farklı Emek: Etiket Herkes İçin Aynı Değildir35.000 TL'lik bir harcama 45.000 TL net gelirle 151,67 saat, net asgari ücretle 243,10 saat. Aynı etiket, 91 saatlik fark.
- Boş Ay: Kira Getirisinin Görünmeyen MaliyetiYılda tek bir boş ay, net getiriyi %3,32'den %3,02'ye indiriyor ve amortisman süresini 30,1 yıldan 33,1 yıla çıkarıyor. Üç yıllık bir maliyet.
- Çığ mı Kartopu mu? Çoğu Zaman Aynı, Bazen 20.110 TL FarkKüçük borç aynı zamanda yüksek faizliyse iki yöntem birebir aynı sonucu verir. Ayrıştıkları tek durum, küçük borcun faizinin düşük olmasıdır.
- Erken Kapatmanın Kazancı Neden Erir? Kaçınılan Faiz Zamanla Küçülür500.000 TL, 60 ay, aylık %3 kredide 12. ayda kapatmak 410.711 TL faizden kurtarıyor; 48. ayda aynı hamle 36.964 TL. Fark on bir kat.
- Giydirilmiş Brüt Ücret Ne Demek? Kıdeme Giren Ek ÖdemelerKıdem, çıplak maaş üzerinden değil giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır. Yıllık 24.000 TL'lik ek ödeme, on yıllık kıdemde elinize geçeni 24.010 TL artırıyor.
- Kıdem Tavanı İhbar Tazminatına Uygulanmaz90.000 TL brüt ücrette kıdem 73.730 TL tavandan hesaplanır, ihbar ise tam ücretten. İki tazminat aynı hesabın parçası değil.
- Kıdem Doğrusal Büyür, İhbar Kademeli: Süre Neyi DeğiştirirKıdem her yıl aynı miktarda büyür; ihbar dört kademede sıçrar ve üç yıldan sonra hiç artmaz. İki buçuk yılda net 183.632 TL, on buçuk yılda 600.252 TL.
- Küçük Harcamalar Saat Cinsinden: 500 Lira Kaç Dakika?500 TL'lik bir harcama 45.000 TL net gelirle 2,17 saat. Tek başına küçük; haftada bir tekrarlarsa yılda 113 saat, yani on iki iş günü.
- Sigorta Bir Getiri Değil, Bir Koruma KatmanıdırSigorta büyük ve seyrek olanı, acil durum fonu küçük ve sık olanı karşılar. İkisi birbirinin yerine geçmez; sıralama ise nettir.
- Taksit Ucuzlatmaz, Yayar: Saat Cinsinden Bakınca Görünen35.000 TL'lik harcama 151,67 saatlik emek. 12 taksitte ayda 12,64 saat, 24 taksitte 6,32 saat — ama toplam emek her iki durumda da aynı.
- Vade Farkı Gerçekten Sıfırsa Karar Biter mi?60.000 TL peşin fiyat, 60.000 TL taksitli toplam: örtük oran %0. Buna rağmen taksit yolu vade sonunda 16.094 TL önde bitiyor — çünkü para sende kalıyor.
- Vadeyi Uzatarak Taksit Düşürmek: Rahatlama mı, Ertelenmiş Maliyet mi?Aynı yapılandırmada vade 84 aydan 120 aya çıkınca taksit 29.422'den 27.126 TL'ye iniyor ama toplam kazanç 421.791 TL'den 361.901 TL kayba dönüyor.
- Yapılandırma Ne Zaman Zarara Döner? Oran Farkının Eşiği1.000.000 TL kalan borçta %3,20'den %2,50'ye geçmek 421.791 TL tasarruf sağlıyor; %3,10'a geçmek ise 9.675 TL kaybettiriyor. Eşiği tazminat ve masraflar belirliyor.
- Maaşını Liraya Değil Asgari Ücrete Böl2015 Ocak'ta 30.000 TL, 31,61 asgari ücrete denk geliyordu. Aynı 30.000 TL bugün 1,07 asgari ücret ediyor. Sabit bir TL rakamı, sabit bir yer değildir.
- Bu telefon kaç saatlik maaş? Fiyatı zamana çevirmek45.000 lira net gelirle 35.000 liralık telefon 151,7 saat, yani 16,9 iş günü; net asgari ücretle 243 saat. Üç adımlık çevirme, yargı yok.
- Otomobilin aylık maliyeti: değer kaybı çoğu zaman yakıttan büyük1.200.000 liralık araç, beş yıl, yılda 15.000 km: aylık 19.688 lira, km başına 15,75 lira. Değer kaybı 667.554 lira, yakıtın 2,3 katı; formül ve tablo.
- Kıdem tavanı nereden geliyor? Memur katsayısı ve Ocak-Temmuz takvimiTemmuz 2026 kıdem tavanı 73.729,87 lira; Ocak 2024'te 35.058,58'di. Sayının kaynağı, yılda iki kez değişme sebebi ve sitenin onu nasıl güncellediği.
- Asgari ödemeyle kart borcu ne zaman biter? Bir örnekle50.000 lira kart borcunda asgari yolu 25 ay sürer ama ilk ay 20.975 lira ister; her ay sabit 3.000 lira ödemek 36 ay ve 55.514,96 lira faiz ve vergi demek.
- Kıdem tazminatı: brütten nete beş adımda hesapOn yıl kıdem, 50.000 lira brüt: kıdem brüt 500.273,97, net 496.476,89 lira; sekiz hafta ihbarla eline geçen 575.101,82 lira. Beş adım, tarihli parametreler.
- Gör, Kıs, Köprüle: Harcama Disiplini Bölümünün ÖzetiBeşinci bölümün üç adımı: GÖR (ekstre + röntgen), KIS (önce şalterler, sonra verim, en son irade), KÖPRÜLE (kazanç aynı ay hedefe).
- Taksitte gizli faiz: vade farksız etiketinin arkasındaki örtük oran60.000 lira peşin, on iki taksitle 66.000 lira: örtük aylık faiz %1,50, yıllık etkin %19,53. Denklem, parametre adları ve iki yolun ay ay tablosu.
- Tasarruf Oranı Neden Tutar Bilmez? Mahremiyet-Önce TasarımDisiplin ile zenginlik farklı şeylerdir: ayda 5.000 biriktiren asgari ücretli, 50.000 biriktiren yüksek gelirliden daha disiplinli olabilir — tutar, disiplini ölçemez.
- Gelecek Ayın Üç Büyük Harcamasını Bugünden PlanlaBütçeyi bozan büyük harcamaların çoğu sürpriz değildir: kışlık lastik, mevsim giyimi, düğün hediyesi — hepsi haftalar önceden bilinir.
- Kural Tabanlı Koç: Verin Senin, Kartlar Yalnız Yol GösterirKoç kartları kâhin değil, açık kuralın çıktısıdır: verilerindeki belirli desenler — üç aydır artan kategori, dağıtılmamış bakiye, uygulanmamış plan — kartı tetikler.
- Kişisel Enflasyonun TÜFE ile Aynı Değil: Kendi Sepetini ÖlçTÜFE ortalama bir hanenin sepetini ölçer; kiracılık, araç sahipliği ve hane yapısı senin sepetinin ağırlıklarını ortalamadan uzaklaştırır.
- Her Çıkış Gider Değildir: İade, Transfer ve Kart Borcu ÖdemesiHesap hareketi ile gider aynı şey değildir: her çıkışı gider sayan tablo şişer ve kullanılabilir bakiyeyi olduğundan küçük gösterir.
- Liste Disiplini: Market Sepetinde Yüzde 15, Ayda 3.000 TLMarket, değişken-zorunlu hücrenin devidir: kısılmaz ama verimlileşir — dört kurallı liste disiplini örnek sepette yüzde 15 fark üretir.
- Latte Eleştirisi: Kahveden mi Kısılır, Kiradan mı?Latte öğüdü yanlış değil eksiktir: günlük 100 TL kahve ayda 3.000 TL eder — anlamlı ama bütçenin kaderini belirlemez.
- Tasarruf Köprüsü: Kısılan 3.000 TL Hedefe Akmazsa BuharlaşırKısıntının karanlık sırrı: köprü kurulmazsa kısılan para birikmez, bütçenin başka köşelerine dağılır — kısıntı yapılmış, birikim artmamış olur.
- Abonelik Avı: Ayda 2.300, Yılda 27.600 TL Sessiz SızıntıAbonelikler tek tek küçük, toplamda büyüktür: altı kalemlik örnek liste ayda 2.300, yılda 27.600 TL çekiyor — bir tatil fonunun dörtte biri.
- Sabit-Değişken Ayrımı: Kısılabilir Alan Sandığın Yerde DeğilTek eksen yetmez: giderler sabit-değişken VE zorunlu-isteğe bağlı eksenlerinde dörde bölününce kısılabilir alan netleşir.
- Kategoriler Konuşur: 52.000 TL Giderin RöntgeniToplam gider tek rakamken sessizdir; kategorilere ayrılınca konuşur: 52.000 TL lik örnekte en büyük üç kalem toplamın yaklaşık yüzde 70 ini taşıyor.
- On Dakikada ay sonu gözden geçirmesi: Dört Kalem, Tek Oturuşay sonu gözden geçirmesi dört kalemdir: geliri teyit et (2 dk), gideri gir (4 dk), hedefe katkıyı işle (2 dk), kalan bakiyeyi kovalara beyan et (2 dk).
- Görmediğin Harcamayı Yönetemezsin: Ekstre Okumanın Üç AdımıBütçenin ham maddesi ekstredir: elle tahmin edilen harcama tablosu ile ekstreden çıkan gerçek tablo, çoğu kişide şaşırtıcı biçimde ayrışır.
- Dört Kova Beyanı: Yaşam, Birikim, Yatırım, GüvenceKullanılabilir bakiye tek parça bırakılırsa buharlaşır; dört kovaya beyan edilirse çalışır: yaşam, birikim, yatırım, güvence.
- KMH (Kredili Mevduat Hesabı) Nedir ve Gerçek MaliyetiKMH (Kredili Mevduat Hesabı), hesap bakiyesi sıfırın altına düştüğünde otomatik devreye giren, önceden tanımlı bir limite kadar kullanılan kısa vadeli bir kredidir.
- 20.000 TL, İki Hedef: Bölüşümün Pratik Kurallarıİki hedefi paralel yürütmenin pratiği bölüşüm oranıdır: senaryoda aylık 20.000 TL, 60/40 ile 12.000 TL ana hedefe ve 8.000 TL ikincil hedefe akar.
- Önce Acil Fon mu, Ev Peşinatı mı? Katman KuralıSorunun cevabı sıralı bir katman kuralıdır: önce 1 aylık zorunlu gider kadar mini yastık, sonra pahalı borç varsa o, sonra yastığı 3-6 aya tamamlama, en sonda ana hedef.
- Araçta Değer Kaybını Lehine Çevir: Amortismanı AnlamakBir araç en hızlı değer kaybını ilk üç yılında yaşar; bu kayba amortisman denir ve çoğu zaman yakıttan da sigortadan da büyük bir gider kalemidir.
- Borç Kartopu Yöntemi Nedir? Küçükten Büyüğe Borç KapatmaBorç kartopu yöntemi, tüm borçların asgarisini ödedikten sonra kalan gücü EN KÜÇÜK borca yöneltir; o kapanınca serbest kalan taksit bir sonrakine eklenir ve kartopu büyür.
- Anlık Alışveriş Dürtüsü ve 24 Saat Kuralı: Beklemenin Gücü24 saat kuralı, plansız bir alışveriş isteği doğduğunda satın almayı en az bir gün ertelemektir; büyük alımlarda süre 30 güne çıkar.
- Çiftler İçin Ortak Bütçe ve Hedefler: Üç Model, Tek RitüelPara tartışmalarının ilişki üzerindeki ağırlığı araştırmalarla belgelidir; konuşmayı erken ve sakin yapmak bu yükü hafifletir.
- Çocuklara Para Yönetimi Öğretmek: Yaşa Göre Yol HaritasıÇocuklara para yönetimi tek bir ders değil, yaşa göre dozu ayarlanan deneyimler dizisidir: okul öncesinde somut para, ilkokulda harçlık ve üç kumbara, ergenlikte bütçe devri.
- Doğru Ev Büyüklüğü Nasıl Seçilir? İhtiyacının Doğrusu, Alabileceğinin En Büyüğü DeğilDoğru ev büyüklüğü, bütçenin izin verdiği en büyük ev değil, yaşam evrene gerçekten hizmet eden metrekaredir.
- Düzensiz Gelirle Bütçe Yönetimi: Taban Maaş Yöntemi ve 5 AdımDüzensiz gelirde çözüm geliri sabitlemek değil, kendine ödediğin tutarı sabitlemektir: taban maaş yöntemi bunun için var.
- Ek Gelir mi, Gider Azaltmak mı? İki Kolun Dürüst KarşılaştırmasıGider kısmak anında etki eder ve vergisizdir; ancak zorunlu giderlere dayandığında matematiksel bir tavana çarpar.
- Elektrik ve Doğalgaz Faturalarında Tasarruf: Evdeki Sessiz KaçaklarFatura tasarrufu iki koldan ilerler: davranış değişikliği (derece ayarı, tam doluluk, bekleme modunu kesmek) ve teknik kararlar (yalıtım, verimli cihaz, LED).
- Ev Hedefi Koymak Hayatı Nasıl Değiştirir? Niyetten Ölçülebilir PlanaTutar ve tarih içeren somut bir ev hedefi, "bir gün ev alırım" niyetinden farklı olarak harcama kararlarına ölçülebilir bir referans noktası verir.
- Gelir Artırmanın Yolları: Bütçenin Tavansız Tarafını BüyütmekGider kısmanın matematiksel bir tavanı vardır; gelirin teorik bir tavanı yoktur, bu yüzden uzun vadede büyüme alanı bütçenin gelir tarafındadır.
- İlk Evini Alacaklar İçin Adım Adım Yol Haritasıİlk ev alma süreci beş adımda ilerler: bütçe ve peşinat hedefi, bölge ve ihtiyaç analizi, ekspertiz ve tapu kontrolü, masraf kalemleri, sözleşme.
- Kendine Yatırım: Getirisi En Yüksek Varlık, Kendi Üretme KapasitenGary Becker'ın (1964) beşerî sermaye kuramına göre eğitime ve beceriye yapılan harcama, fiziksel sermaye gibi getiri üreten bir yatırımdır.
- Kira Öderken Birikim Yapmak Mümkün mü? Dürüst Bir YanıtKira öderken birikim yapmak çoğu durumda mümkündür; ama ne kadarının mümkün olduğunu irade değil, kira/gelir oranı belirler.
- Latte Etkisi: Küçük Harcamaların Görünmez Yıllık MaliyetiLatte etkisi, tek tek önemsiz görünen küçük günlük harcamaların yıllık toplamda büyük bir tutara ulaşmasını anlatan kavramdır.
- Maaş Zammı Nasıl İstenir? Hazırlıktan Görüşmeye Adım AdımZam görüşmesinin yarısı masada değil öncesinde kazanılır: başarı dosyası, piyasa araştırması ve bütçe dönemine göre zamanlama.
- Market Alışverişinde Tasarruf: Plansız Sepeti Küçülten 7 YöntemMarket alışverişinde tasarrufun temeli plansız alımları azaltmaktır; liste, tok karnına gitmek ve menü planı bu işin omurgasıdır.
- Tasarruf Oranı Nasıl Artırılır? Kademeli ve Kalıcı Bir YolTasarruf oranı, aylık birikimin net gelire bölünmesiyle bulunur; finansal ilerlemenin en yalın göstergelerinden biridir.
- Yaşam Tarzı Enflasyonu Nedir? Zam Aldıkça Neden Para Birikmiyor?Yaşam tarzı enflasyonu, gelir arttıkça harcamaların da çoğu zaman fark edilmeden büyümesi ve birikim payının yerinde saymasıdır.
- 50/30/20 Kuralı: Türkiye Bütçesine Uyarlanmış Versiyon50/30/20 kuralı, net geliri üçe böler: yüzde 50 ihtiyaçlar, yüzde 30 istekler, yüzde 20 tasarruf ve borç kapatma.
- Araç Hedefi Planı: Takas, Bütçe ve Aylık BirikimAraç hedefinin ev hedefinden bir farkı vardır: mevcut aracın, peşinatının bir parçasıdır. Takas değeri hedef tutarını doğrudan küçültür.
- Harcama Takibi Nasıl Yapılır? Ekstreni 5 Dakikada Analize DönüştürParanın nereye gittiğini bilmeyen, onu yönetemez; harcama takibi kontrolün ilk adımıdır.
- Niyetli Alışveriş: Liste Disiplini Market Sepetini Nasıl Küçültür?Alışveriş listesi, mağazaya girmeden önce verilmiş bir karardır; anlık dürtülere karşı en basit ve en güçlü savunmadır.
- Para Biriktirme Yöntemleri: Kendine Önce Öde ve Otomatik BirikimOnlarca para biriktirme yöntemi vardır ama çoğu tek bir güçlü ilkeye dayanır: kendine önce öde — yani tasarrufu ay sonunda artana bırakmak yerine ay başında ilk gider gibi ayırmak.
- Sinsi Harcamalar: Aboneliklerin ve Küçük Sızıntıların Yıllık FaturasıKüçük ve tekrar eden harcamalar tek tek önemsiz görünür ama toplandığında ve yıllara yayıldığında şaşırtıcı bir yekûn tutar.
- Tasarruf Köprüsü: Kısılan Her Harcamayı Hedefe TaşımakBir harcamayı kısmak tek başına tasarruf değildir; kısılan para bilinçli olarak yönlendirilmezse başka bir harcamada sessizce erir.
- Acil Durum Fonu Nasıl Oluşturulur? Kaç Aylık Gider Gerekir?Acil durum fonu, beklenmedik bir gider ya da gelir kaybında borca girmeden ayakta kalmayı sağlayan nakit yastığıdır; amacı getiri değil, güvenliktir.
- Kira Zammı Sürpriz Olmasın: 12 Ay Önceden Kurulan YastıkSenaryo: 30.000 TL kira, yenileme döneminde yüzde 40 zam varsayımı — yeni kira 42.000 TL, aylık fark 12.000 TL.
- Emeklilik Hedefi Kaç Para? 25 Katı Kuralına Türkiye Gözüyle BakışYıllık giderin 25 katı kuralı, emeklilik hedefine ilk çapayı atar: ayda 50.000 TL gider, yılda 600.000, hedef 15.000.000 TL — hepsi bugünkü fiyatlarla.
- Aylık Bütçe Nasıl Yapılır? Adım Adım RehberAylık bütçe beş adımdır: net geliri hesapla, sabit ve değişken giderleri listele, tasarrufu ayır, kalanı planla.
- 80.000 TL Bilgisayar: 12 Taksit mi, 6 Ay Birikim mi?Senaryo: 80.000 TL değerinde bir bilgisayar — 12 taksitle bugün almak ya da ayda 13.500 TL ile 6 ay biriktirip peşin almak.
- Kullanılabilir Bakiye Nedir? Artan Para Neden Kendiliğinden Birikmez?Kullanılabilir bakiye, net gelirden tüm giderler çıktıktan sonra kalan tutardır; senaryomuzda 65.000 TL gelir ve 52.000 TL gider ile 13.000 TL.
- Aylık Ne Kadar Ayırabilirim? On Dakikalık Dürüst HesapAylık güç tek formülle bulunur: net gelirden önce zorunlu giderler, sonra esnek harcamalar düşülür; senaryoda 60.000 - 38.000 - 12.000 = 10.000 TL.
- İlk Basamak Bir Aylık Gider: 45.000 TL ile Başlayan Güvenlik AğıDünkü bölümün 135.000-270.000 TL bandı göz korkutabilir; ilk basamak bunun çok altındadır: bir aylık zorunlu gider, senaryoda 45.000 TL.