Davranışsal finans

Hesapla

Bu konuda doğrudan cevap veren araçlar.

• Bu harcama kaç saat çalışmam?Bu harcama benim kaç saatlik, kaç günlük emeğim?
• İki borç, hangisi önce?Fazladan ödeyebildiğim parayı hangi borca yatırmalıyım?

Önce konuyu tanı

Araç bir cevap verir; rehber o cevabın neye dayandığını anlatır.

• KavramEnflasyon her şeyi yemez: en küçük adımın matematiğiKart borcundan altın gününe altı araçta en küçük adımın rakamı: 500 lira, 250 lira, ilk taşın ayı. Enflasyonun neyi yiyip neyi yemediği reel hesapla.

Terimler

Bu konunun sözlüğü. Makale içindeki terimlerin üzerine geldiğinde tanımları balonda da görünür.

Yazılar

• 6 Eylül 2026Ev Sahibi Olmak Yaşam Kalitesini Nasıl Etkiler?Ev sahipliği yaşam kalitesini kendiliğinden yükseltmez; etki dört kanaldan geçer ve barınma yükü ağırlaştığında aynı kanallar ters yönde çalışır.
• 3 Eylül 2026TL ile Oturulan Altın Gününde Kazanç Bir Getiri Değil, AktarımdırTL toplanan on iki kişilik bir günde ilk sıra 8.530 TL önde bitiriyor, altıncı sıra 4.493 TL geride. Toplamda üretilen bir getiri yok; fark üyeler arasında yer değiştiriyor. Altınla oturulan günde bu farkların hiçbiri yoktur.
• 3 Eylül 2026Altın Gününde Sıra Önemli mi? Önce "Ne Toplanıyor" Diye SorunAltınla oturulan günde — yani günlerin çoğunda — sıra kimsenin gramını değiştirmez: herkes aynı altını verir, aynı altını alır. Sıra ancak günde TL toplanıyorsa fark üretir.
• 3 Eylül 2026Küçük Harcamalar Saat Cinsinden: 500 Lira Kaç Dakika?500 TL'lik bir harcama 45.000 TL net gelirle 2,17 saat. Tek başına küçük; haftada bir tekrarlarsa yılda 113 saat, yani on iki iş günü.
• 3 Eylül 2026Taksit Ucuzlatmaz, Yayar: Saat Cinsinden Bakınca Görünen35.000 TL'lik harcama 151,67 saatlik emek. 12 taksitte ayda 12,64 saat, 24 taksitte 6,32 saat — ama toplam emek her iki durumda da aynı.
• 2 Eylül 2026İlk bir aylık güvence: büyük hedefin değil, ilk taşın tarihiAylık zorunlu gideri 35.000 lira olan, elinde 20.000 lira bulunan ve ayda 7.500 lira ayıran kişi bir aylık güvenceye 2 ayda ulaşıyor; altı aylık hedef 19 ayda.
• 31 Ağustos 2026Bu telefon kaç saatlik maaş? Fiyatı zamana çevirmek45.000 lira net gelirle 35.000 liralık telefon 151,7 saat, yani 16,9 iş günü; net asgari ücretle 243 saat. Üç adımlık çevirme, yargı yok.
• 28 Ağustos 2026Altın günü mü, her ay kendi başına gram mı? Sıra etkisi12 kişilik, ayda 2.000 liralık günde son sıra 2025-2026 fiyatlarıyla kendi alımından 2.729,71 lira geride, ilk sıra 5.830,67 lira önde; gram gününde fark sıfır.
• 26 Ağustos 2026Kur ve Altın Dalgalanırken: Ekrana Değil, Planına BakSert piyasa günlerinin ilk kuralı terstir: o gün verilecek en iyi işlem kararı, çoğu zaman işlem yapmamaktır.
• 23 Ağustos 2026Ayda 250 lira BES: devlet katkısı tek başına ne birikirAyda 250 lira katkı payıyla 30 yaşında başlayan kişi için devlet katkısı 26 yılda bugünün parasıyla 20.302,92 lira ediyor; toplam birikim 121.817,53 lira.
• 18 Ağustos 2026Karta ayda 500 lira fazla: vadeyi kaç ay kısaltır50.000 liralık kart borcunda aylık ödemeye 500 lira eklemek vadeyi 36 aydan 26 aya indiriyor; faiz ve vergi farkı 17.852,13 lira. Hesap, aracın varsayılanlarıyla.
• 14 Ağustos 2026Tasarruf Oranı Neden Tutar Bilmez? Mahremiyet-Önce TasarımDisiplin ile zenginlik farklı şeylerdir: ayda 5.000 biriktiren asgari ücretli, 50.000 biriktiren yüksek gelirliden daha disiplinli olabilir — tutar, disiplini ölçemez.
• 14 Ağustos 2026Hangi borç önce: küçük olan mı, faizi yüksek olan mı?Çığ faizi yüksek borcu, kartopu küçük borcu önce kapatır; aracın örneğinde iki yol da 19 ayda biter ve 64.552 lira faiz ve vergi öder.
• 19 Temmuz 2026Hedefler Sıralı mı, Paralel mi? Matematik ile Psikoloji AyrışıyorSürpriz gerçek: getirisiz basit dünyada sıralı ile paralel aynı toplamı üretir — aynı 20.000 TL, nereye bölünürse bölünsün 20.000 TL dir.
• 18 Temmuz 2026Çapa Etkisi (Anchoring): İlk Sayı Kararlarımızı Nasıl Kandırır?Çapa etkisi (anchoring), karşılaştığımız ilk sayının sonraki tahmin ve kararlarımızı kendine doğru çekmesidir; bu sayı alakasız olsa bile etkisini sürdürür.
• 18 Temmuz 2026Kredi Kartında Asgari Ödeme Tuzağı Nasıl İşler?Asgari ödeme, ekstre borcunun küçük bir bölümünü kapatan alt sınırdır; ödendiğinde hesap kapanmış görünse de kalan borç faizle birlikte bir sonraki döneme devreder.
• 18 Temmuz 2026Sürü Psikolojisi: Kalabalık Finansal Kararlarda Neden Yanıltır?Sürü psikolojisi (herding), belirsizlik anında kendi değerlendirmemiz yerine kalabalığın davranışını taklit etme eğilimimizdir.
• 11 Temmuz 2026Borç Kartopu Yöntemi Nedir? Küçükten Büyüğe Borç KapatmaBorç kartopu yöntemi, tüm borçların asgarisini ödedikten sonra kalan gücü EN KÜÇÜK borca yöneltir; o kapanınca serbest kalan taksit bir sonrakine eklenir ve kartopu büyür.
• 10 Temmuz 2026Anlık Alışveriş Dürtüsü ve 24 Saat Kuralı: Beklemenin Gücü24 saat kuralı, plansız bir alışveriş isteği doğduğunda satın almayı en az bir gün ertelemektir; büyük alımlarda süre 30 güne çıkar.
• 10 Temmuz 2026Maliyet Ortalaması Nedir? Düzenli Yatırımın Sessiz MatematiğiMaliyet ortalaması, fiyattan bağımsız olarak düzenli aralıklarla sabit tutarla alım yapma yöntemidir.
• 10 Temmuz 2026Hedef Yazmanın Gücü: Niyeti Yazılı Plana ÇevirmekZihindeki niyet esnektir ve kolay ertelenir; yazılı hedef ise tutar, tarih ve aylık adım içerdiği için davranışa dönüşür.
• 10 Temmuz 2026Kendine Yatırım: Getirisi En Yüksek Varlık, Kendi Üretme KapasitenGary Becker'ın (1964) beşerî sermaye kuramına göre eğitime ve beceriye yapılan harcama, fiziksel sermaye gibi getiri üreten bir yatırımdır.
• 10 Temmuz 2026Otomatik Birikim Sistemi Kurmak: İrade Yerine SistemOtomatik birikim, maaş günü çalışan bir talimatla birikimi ayın ilk gideri hâline getirir; irade yerine sistem çalışır.
• 10 Temmuz 2026Tasarruf Oranı Nasıl Artırılır? Kademeli ve Kalıcı Bir YolTasarruf oranı, aylık birikimin net gelire bölünmesiyle bulunur; finansal ilerlemenin en yalın göstergelerinden biridir.
• 10 Temmuz 2026Yeni Başlayan Yatırımcının Sık Hataları: 6 Tuzak ve KökenleriYeni başlayan yatırımcı hataları çoğunlukla bilgi eksikliğinden değil, kayıptan kaçınma gibi köklü davranışsal eğilimlerden doğar.
• 5 Temmuz 2026Birikimde Motivasyonu Korumak: Küçük Zaferler ve İlerleme TakibiBirikimde asıl zorluk başlamak değil, aylar boyunca sürdürmektir; motivasyon bir ruh hâli değil, tasarlanabilir bir sistemdir.
• 5 Temmuz 2026Davranışsal Finans Nedir? Kayıp Kaçınması ve Birikim KararlarıDavranışsal finans, insanların para kararlarını tam rasyonel değil, sistematik ve öngörülebilir yanlılıklarla verdiğini inceleyen alandır.
• 5 Temmuz 2026Finansal Hedef Belirleme Rehberi: Hayalden Aylık Plana 5 AdımBelirsiz bir "biriktirmeliyim" isteği ile somut bir hedef arasındaki fark iki şeydir: net bir rakam ve bir tarih. Hedef teorisi, spesifik hedeflerin "elinden geleni yap" demekten sistematik olarak daha iyi sonuç verdiğini gösterir.
• 5 Temmuz 2026Harcama Takibi Nasıl Yapılır? Ekstreni 5 Dakikada Analize DönüştürParanın nereye gittiğini bilmeyen, onu yönetemez; harcama takibi kontrolün ilk adımıdır.
• 5 Temmuz 2026Neden Para Biriktiremiyoruz? Şimdiki Zaman Yanlılığı ve 3 ÇözümPara biriktirememek çoğu zaman irade eksikliği değil, beynin bugünkü ödülü geleceğe tercih eden yerleşik bir eğilimidir; buna "şimdiki zaman yanlılığı" denir.
• 5 Temmuz 2026Para Biriktirme Yöntemleri: Kendine Önce Öde ve Otomatik BirikimOnlarca para biriktirme yöntemi vardır ama çoğu tek bir güçlü ilkeye dayanır: kendine önce öde — yani tasarrufu ay sonunda artana bırakmak yerine ay başında ilk gider gibi ayırmak.
• 5 Temmuz 2026Piyasalar Düşerken: Panik Satışının Davranışsal AnatomisiPiyasalar düştüğünde hissedilen satma dürtüsü bir mantık değil, bir duygudur; kökeni kayıp kaçınması, sürü davranışı ve yakın geçmiş yanlılığıdır.
• 5 Temmuz 2026Uzun Vadeli Bakış: Zamanın Neden Güçlü Bir Müttefik OlduğuBirikimde zaman, çoğu zaman tutardan daha belirleyicidir; erken başlamak ve uzun süre devam etmek, küçük düzenli katkıları büyük toplamlara çevirir.