Sözlük
319 terim, sade tanımlarla. Aradığın kelimeyi yaz ya da harfe tıkla.
A
- AbonelikDüzenli ödeme karşılığı sürekli hizmet.
- Acil Durum FonuBeklenmedik gider veya gelir kaybı durumlarında kullanılmak üzere kolay erişilebilir biçimde ayrı tutulan tasarruf.
- Aile anayasasıAilenin işle ilişkisini düzenleyen yazılı kurallar.
- Akdi faizKredi kartı borcunun ödenmeyen kısmına, sözleşmede kararlaştırılan ve TCMB'nin ilan ettiği azami oranı aşamayan aylık faiz.
- Altın (Yatırım Aracı)Değer saklama aracı olarak kullanılan kıymetli metaldir; fiziki olarak ya da altına dayalı hesap, sertifika veya fon aracılığıyla yatırımı yapılabilir.
- Altın günüBir grubun her ay belirli miktar altını ya da parasını sırayla üyelerden birine verdiği, kayıt dışı ama yaygın bir birikim ve dayanışma düzeni.
- Altın HesabıBakiyesi gram altın cinsinden takip edilen banka hesabıdır; yatırılan tutar altına dönüştürülür ve değeri altın fiyatına göre değişir.
- AnaparaBir yatırıma başlangıçta konulan veya ödünç alınan, üzerine faiz ya da getiri hesaplanan asıl tutar.
- AnnuiteBelirli bir süre boyunca eşit aralıklarla ödenen eşit tutarlar dizisi ve bu diziyi bugünkü değere ya da gelecek değere bağlayan hesap; eşit taksitli kredi ve düzenli birikim hesaplarının temeli.
- AnüiteEşit aralıklarla yapılan, tutarı genellikle sabit ödemeler dizisi; kredide eşit taksitli geri ödeme planının dayandığı kavram.
- Ar-GeAraştırma ve geliştirme faaliyetleri.
- Ara malÜretimde kullanılan yarı mamul, parça ya da hammadde.
- Asgari ÖdemeKredi kartı borcunun, son ödeme tarihinde ödenmesi gereken en düşük tutar; yalnızca bu tutar ödendiğinde kalan borç bir sonraki döneme faiziyle birlikte devreder.
- Aşırı Güven YanlılığıKişinin kendi bilgisine, tahmin yeteneğine veya kontrolüne gerçekte olduğundan daha fazla güvenme eğilimi; belirsizliği olduğundan az görmeye yol açabilir.
- Aşırı İşlem (Overtrading)Gereğinden sık alım satım yapma eğilimi; genellikle aşırı güven veya sabırsızlıkla ilişkilidir ve işlem maliyetlerini yükseltebilir.
- AvansTeslimattan ya da işin tamamlanmasından önce alınan kısmi ödeme; iş dünyasında peşin ödemenin bir kısmı, maaşta ise ay sonundan önce verilen kısmi ödeme anlamına gelir.
- Aylık zorunlu giderGelir kesilse bile bir ay yaşamak için kaçınılmaz olan harcamaların toplamı: kira, faturalar, market, ulaşım, kredi taksitleri; acil durum fonunun ölçü birimi.
- Azami faiz oranıKredi kartı işlemlerinde bankaların uygulayabileceği en yüksek aylık akdi ve gecikme faizi; TCMB tarafından belirlenir ve dönem borcuna göre kademelidir.
B
- Basit FaizYalnızca başlangıçtaki anapara üzerinden hesaplanan, geçmiş dönemlerde biriken faizlerin anaparaya eklenmediği faiz hesaplama yöntemi.
- Başabaş noktasıBir kararın başlangıç maliyetinin, sağladığı aylık tasarrufla tam olarak geri geldiği ay; kredi yapılandırmada tazminat ve masrafın taksit farkıyla karşılandığı an.
- Başlangıç sermayesiGirişimi kurarken ve ilk dönemde kullanılan para.
- Batık Maliyet YanılgısıGeçmişte harcanan ve geri alınamayan zaman, para veya emek yüzünden bir seçime devam etme eğilimi; oysa geçmiş harcama, ileriye dönük karar için ölçüt olmamalıdır.
- Bekleme SüresiBazı sigorta teminatlarının, poliçenin yürürlüğe girmesinin ardından geçerli olması için beklenmesi gereken süre; bu süre içinde ortaya çıkan bazı durumlar teminat dışı kalabilir.
- Benchmark (Karşılaştırma Ölçütü)Bir yatırımın veya fonun performansının kıyaslandığı referans göstergedir; genellikle ilgili bir endeks ya da gösterge oran olarak belirlenir.
- Beyanname (Yıllık Beyan)Mükellefin elde ettiği gelirleri, matrahı ve hesaplanan vergiyi vergi dairesine bildirdiği resmi belge; belirli gelir türlerinde yıllık olarak verilir ve beyan esasına dayanır.
- Bileşik FaizHer dönem sonunda kazanılan faizin anaparaya eklenerek bir sonraki dönemin faizinin bu artmış tutar üzerinden hesaplandığı yöntem.
- Bireysel Emeklilik Sistemi (BES)Kişilerin çalışma dönemindeki tasarruflarını düzenli katkı payları ile fonlarda değerlendirerek emeklilik döneminde ek gelir oluşturmayı amaçlayan, kamu gözetimindeki gönüllü tasarruf ve yatırım sistemi.
- Bireysel katılım yatırımcısıHazine ve Maliye Bakanlığı lisansıyla, belirli şartlarda vergi teşvikinden yararlanan melek yatırımcı.
- Birincil PiyasaMenkul kıymetlerin ihraççı tarafından ilk kez satışa sunulduğu piyasadır; toplanan kaynak doğrudan ihraç eden kuruma gider.
- BonoVadesi genellikle bir yıldan kısa olan kısa vadeli borçlanma aracıdır; iskontolu satılıp vade sonunda nominal değeri üzerinden geri ödenir.
- Borç Çığı YöntemiBirden fazla borcun ödenmesinde, asgari ödemeler sürdürülürken artan kaynağın en yüksek faizli borca yönlendirilmesi esasına dayanan; toplam faiz maliyetini düşürmeyi amaçlayan borç kapatma stratejisi.
- Borç Kartopu YöntemiBirden fazla borcun ödenmesinde, asgari ödemeler sürdürülürken artan kaynağın en küçük bakiyeli borca yönlendirilmesi esasına dayanan; borçların adet olarak hızla kapanmasıyla motivasyonu artırmayı amaçlayan strateji.
- Borç/Gelir OranıBir kişinin belirli dönemdeki toplam borç ödemelerinin aynı dönemdeki gelirine oranı; borç yükünün gelir düzeyine göre ağırlığını gösteren ölçü.
- BorsaMenkul kıymetlerin, türev araçların ve diğer finansal ürünlerin kurallar çerçevesinde alınıp satıldığı organize piyasadır.
- Borsa Yatırım Fonu (BYF/ETF)Payları borsada hisse senedi gibi işlem gören, genellikle bir endeksi veya varlık sepetini takip eden yatırım fonudur.
- Brüt kira getirisiYıllık kira gelirinin konutun bedeline oranı; boş kalma, aidat, vergi ve bakım düşülmeden hesaplanan ham getiri.
- Bugünkü değerGelecekte ödenecek ya da alınacak bir tutarın, belirli bir getiri oranıyla bugüne iskonto edilmiş karşılığı; ileride gereken paranın bugün kaç liraya denk geldiği.
- Bugünü Kayırma (Present Bias)Yakın zamandaki küçük bir ödülü, gelecekteki daha büyük bir ödüle tercih etme eğilimi; anlık tatmini uzun vadeli faydanın önüne koyar.
- BütçeBelirli bir dönem için beklenen gelir ve giderlerin önceden planlandığı finansal çerçeve.
C
Ç
- ÇağrıBir kurumun belirli bir tarihte açtığı destek başvuru dönemi.
- Çalışma sermayesiGünlük faaliyetleri yürütmek için gereken para.
- Çapa Etkisi (Anchoring)Bir kararda ilk karşılaşılan sayı ya da bilgiye aşırı bağlanma ve sonraki değerlendirmeleri bu ilk referansa göre yapma eğilimi; ilk sayı gerçekle ilgisiz olsa bile yargıyı etkiler.
- Çekirdek ekipİşin yürümesini sağlayan, kritik bilgiyi taşıyan küçük kadro.
- Çerçeveleme Etkisi (Framing)Aynı bilginin sunuluş biçiminin kararı değiştirmesi; bir seçeneğin kazanç ya da kayıp diliyle çerçevelenmesi, içerik aynı kalsa bile tercihi etkiler.
- ÇeşitlendirmeYatırımların farklı varlıklara, sektörlere veya bölgelere dağıtılarak toplam dalgalanmanın azaltılmasını amaçlayan yaklaşım.
- Çıkış (exit)Yatırımcının hisselerini satarak yatırımdan ayrılması.
D
- Dağıtımcı (distribütör)Ürünü bir ülkede ya da bölgede satmak üzere yetkilendirilmiş aracı.
- Damga VergisiSözleşme, taahhütname, makbuz gibi hukuki ve ticari kâğıtların düzenlenmesi üzerinden alınan vergi; belgenin türüne göre maktu (sabit) veya nispi (oransal) olarak hesaplanabilir.
- DASK (Zorunlu Deprem Sigortası)Kapsamdaki konutlar için yasa gereği yaptırılması gereken, deprem ve deprem kaynaklı belirli risklerin yol açtığı maddi zararları teminat altına alan zorunlu sigorta.
- Dayanma gücüGelir olmadan işletmenin ayakta kalabileceği süre.
- DeflasyonMal ve hizmet fiyatlarının genel düzeyinin zaman içinde sürekli düşmesi; enflasyonun tersi yönde, paranın satın alma gücünün artmasıyla sonuçlanan durum.
- DeflatörNominal bir büyüklüğü reel hâle getirmekte kullanılan fiyat ölçüsü. GSYH deflatörü ekonomideki tüm mal ve hizmetleri kapsar; TÜFE ise yalnız hane halkının sepetini ölçer, bu yüzden ikisi aynı dönemde farklı çıkabilir.
- Değer kaybıBir varlığın, özellikle otomobilin, zaman ve kullanımla piyasa değerinden yitirdiği kısım; araç sahipliğinde çoğu zaman yakıttan büyük olan görünmez gider.
- Değer önerisiMüşterinin girişimi rakibe tercih etme nedeni.
- DeğerlemeBir girişimin tahmini piyasa değeri.
- Devlet KatkısıBireysel emeklilik sistemine yatırılan katkı paylarına, yasada belirlenen oran ve koşullarla devlet tarafından eklenen tutar; hak kazanma kurallarına tabidir ve oranı mevzuatla belirlenir.
- Doğrudan teminKamu idarelerinin belirli parasal limitlerin altındaki alımlarını ihale yapmadan karşılaması.
- Doğrulama Yanlılığı (Confirmation Bias)Mevcut inancı destekleyen bilgiyi arama, hatırlama ve ona ağırlık verme; onunla çelişen bilgiyi ise göz ardı etme veya küçümseme eğilimi.
- Dönem borcu (dönem sonu borcu)Kredi kartı hesap kesim tarihinde ekstrede görünen toplam borç; asgari ödeme ve azami faiz kademesi bu tutara göre belirlenir.
- Döner sermaye ücretiTapu işlemi sırasında Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'ne ödenen, her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenen sabit hizmet bedeli.
- DövizYabancı ülkelerin para birimleri ile bu birimler cinsinden düzenlenmiş ödeme araçlarının genel adı.
- Döviz KuruBir ülkenin para biriminin başka bir ülkenin para birimi cinsinden değeri; iki para arasındaki değişim oranı.
- Döviz MevduatıYabancı para birimi cinsinden açılan mevduat hesabıdır; bakiye ilgili döviz cinsinden tutulur ve kur değişiminden etkilenir.
- Dürtme (Nudge)Seçenekleri yasaklamadan veya zorlamadan, karar ortamını düzenleyerek insanları belirli bir yöne yumuşakça yönlendiren tasarım yaklaşımı.
E
- e-YatırımcıMKK'nın yatırımcılara sermaye piyasası araçlarındaki kayıtlı varlıklarını gösterdiği çevrim içi hizmet.
- Eğitim enflasyonuEğitim hizmetlerinin fiyatındaki yıllık artış; özel okul ve üniversite ücretlerinde genel TÜFE'den farklı, çoğu yıl daha yüksek seyreden bir oran.
- Ekspertiz ücretiKonut kredisinde bankanın taşınmazın değerini bağımsız bir değerleme kuruluşuna tespit ettirmesi için alıcıdan aldığı ücret.
- Emeklilik FonuKatılımcıların emeklilik amacıyla biriktirdiği katkı paylarının, belirlenen yatırım stratejisi çerçevesinde çeşitli varlıklarda değerlendirildiği kolektif yatırım aracı; değeri piyasa koşullarına göre değişir.
- Emeklilik Yaşı KavramıZorunlu sosyal güvenlik sisteminde emekli aylığına hak kazanmak için gereken yaş koşulunu ifade eden kavram; yasal düzenlemelere ve kişinin sigortalılık başlangıcına göre değişebilir.
- Emlak komisyonuTaşınmaz ticareti yönetmeliğine göre satış bedelinin en çok yüzde 4'ü artı KDV olarak belirlenen, aksi kararlaştırılmadıkça alıcı ve satıcı arasında eşit paylaşılan aracılık ücreti.
- EndeksBelirli bir kriterle seçilmiş varlık grubunun topluca değer değişimini ölçen göstergedir; piyasanın ya da bir bölümünün performansını izlemek için kullanılır.
- EnflasyonBir ekonomide mal ve hizmet fiyatlarının genel düzeyinin zaman içinde sürekli artması ve buna bağlı olarak paranın satın alma gücünün azalması.
- Enflasyon farkı zammıBir dönemde gerçekleşen enflasyonun daha önce verilen zam oranını aştığı kadarını telafi eden ek artış.
- Erken ödeme tazminatıKonut kredisinin vadesinden önce kapatılan ya da yapılandırılan anaparası üzerinden bankanın alabileceği en çok yüzde 1 ya da yüzde 2 oranındaki tutar.
- EsnafGenellikle küçük ölçekli, yerel bir işi kendi adına yürüten kişi.
- Eurobondİhraççının kendi ülkesi dışındaki piyasalarda, çoğunlukla yabancı para birimi cinsinden ihraç ettiği uzun vadeli borçlanma aracıdır.
F
- FaizÖdünç verilen veya yatırılan bir anaparanın kullanımı karşılığında, belirli bir dönem için hesaplanan ve genellikle yüzde olarak ifade edilen bedel.
- Faiz OranıÖdünç alınan anaparanın kullanımı karşılığında ödenen bedelin, anaparaya oranla belirli bir dönem için yüzde olarak ifade edilmesi; kredinin maliyetinin temel bileşeni.
- Faiz-Enflasyon İlişkisiNominal faiz ile enflasyon arasındaki bağ. Reel faiz, nominal faizden enflasyonu çıkararak yaklaşık bulunur; doğru hesap Fisher denklemidir: (1+nominal) ÷ (1+enflasyon) − 1. Düşük enflasyonda iki sonuç yakındır, yüksekte ayrışır.
- FaktoringAlacakların bir kuruluşa satılarak nakde çevrilmesi.
- Fason üretimBaşka bir markanın siparişiyle, onun belirlediği ürünü üretmek.
- FırsatKarşılanmamış bir ihtiyaç ya da bir işi daha iyi yapma imkânı.
- Fırsat girişimciliğiBaşka seçenekleri varken bir fırsat için girişimci olmak.
- Fırsat maliyetiBir seçeneği tercih ederken vazgeçilen en iyi alternatifin değeri; bir harcamanın gerçek maliyeti, o parayla yapılabilecek başka şeydir.
- Fikri mülkiyetPatent, marka, telif gibi korunan haklar.
- Finansal HedefTutarı, tarihi ve aracı belli olan birikim amacı. Üçünden biri eksikse ortada hedef değil dilek vardır: "ev alacağım" bir dilek, "3 yıl içinde 600.000 TL peşinat" bir hedeftir.
- Fisher denklemiReel oranı nominal oran ve enflasyondan türeten ilişki: bir artı reel, bir artı nominalin bir artı enflasyona bölümüne eşittir.
- Fon Dağılımı (BES)Bireysel emeklilik hesabındaki birikimin farklı emeklilik fonları arasında paylaştırılması; katılımcı, mevzuatın izin verdiği sınırlar içinde dağılımı belirleyebilir ve dönemsel olarak değiştirebilir.
- Fon toplam gider kesintisiEmeklilik yatırım fonunun yönetim, saklama ve işletim giderleri için fon varlığından günlük olarak düşülen ve yıllık oranla ifade edilen kesinti.
- FreemiumTemel hizmeti ücretsiz, gelişmiş özellikleri ücretli sunan gelir modeli.
G
- Gecikme FaiziBir borcun son ödeme tarihinde ödenmemesi durumunda, geciken tutar üzerinden akdi faize ek olarak uygulanan; borç maliyetini artıran faiz.
- Gecikmeli Tatmin (Sabır/Erteleme)Daha büyük veya daha kalıcı bir ödül için anlık bir hazzı erteleyebilme becerisi; kısa vadeli dürtüye direnmek uzun vadeli hedeflere ulaşmayı destekler.
- Gelecek Benlik (Future Self)Kişinin gelecekteki kendisini bugünkünden kopuk, adeta bir yabancı gibi algılaması; bu kopukluk, uzun vadeli fayda için bugün fedakârlık yapmayı zorlaştırır.
- GelirBir birey veya kurumun belirli bir dönemde çalışma, yatırım veya diğer kaynaklardan elde ettiği para toplamı.
- Gelir akışıMüşteriden ya da üçüncü taraflardan gelen gelirin türü: satış, abonelik, komisyon, reklam, lisans.
- Gelir VergisiGerçek kişilerin bir takvim yılında elde ettiği kazanç ve iratlar üzerinden alınan vergi türü; ücret, ticari kazanç, kira ve menkul sermaye iradı gibi gelir unsurlarını kapsar.
- Geri dönüşsüz yatırımVazgeçildiğinde kolayca geri alınamayan harcama.
- Geri ödemeli destekBelirli koşullarda geri ödenmesi gereken kamu desteği.
- GetiriBir yatırımın belirli bir dönemde sağladığı kazanç veya kaybın, genellikle başlangıç değerine oranla yüzde olarak ifade edilmesi.
- GiderBir birey veya kurumun belirli bir dönemde mal, hizmet veya yükümlülükler için yaptığı harcamaların toplamı.
- Gider Oranı (Fon)Bir yatırım fonunun yönetim ve işletim masraflarının fon büyüklüğüne oranıdır; getirinin net hesaplanmasında dikkate alınan bir maliyet unsurudur.
- GirişimGirişimcinin kurduğu, henüz oturmamış yeni iş.
- Girişim sermayesi (VC)Fonlardan toplanan parayla, büyüme aşamasındaki girişimlere yapılan hisse karşılığı yatırım.
- GirişimciBir fırsatı fark edip kaynakları bir araya getirerek yeni bir iş kuran ve riskini üstlenen kişi.
- GirişimcilikFırsatı görüp kaynakları birleştirerek yeni bir değer ortaya koyma ve riskini üstlenme süreci.
- Giydirilmiş brüt ücretÇıplak brüt ücrete düzenli ve süreklilik taşıyan ek ödemelerin (yol, yemek, ikramiye, prim) aylık karşılığının eklenmesiyle bulunan, kıdem ve ihbar hesabına esas tutar.
- Gizlilik sözleşmesiPaylaşılan bilginin üçüncü kişilere açıklanmayacağını taahhüt eden sözleşme.
- Götürü giderKira gelirinin vergilendirilmesinde gerçek giderleri belgelemek yerine hasılatın yüzde 15'inin gider sayılması yöntemi; Gelir Vergisi Kanunu madde 74.
- Gram altınHas altının bir gramı; Türkiye'de altın fiyatının ve altın cinsinden birikimin temel ölçü birimi.
- GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hâsıla)Bir ülkede belirli bir dönemde üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin toplam parasal değeri.
- Güvence ayıAcil durum fonunun kaç aylık zorunlu gideri karşıladığı; fonun büyüklüğünü lira yerine ay cinsinden ölçen sayı.
- Güvenli elektronik imzaKanunda tanımlı, ıslak imzayla eşdeğer hukuki sonuç doğurabilen imza türü.
H
- Hak ediş kademesiBireysel emeklilikte sistemde kalış süresine göre devlet katkısının hak edilen yüzdesi: üç yılda yüzde 15, altı yılda yüzde 35, on yılda yüzde 60, emeklilikte yüzde 100.
- Hak Kazanma (Vesting)Katılımcının, sisteme yapılan devlet katkısı veya işveren katkısı gibi tutarlar üzerinde belirli süre veya koşulları sağladıkça sahiplik hakkı elde etmesi; süre dolmadan ayrılmada bu tutarların bir kısmına hak kazanılamayabilir.
- HakedişYapılan iş ya da teslim edilen mal karşılığı ödenecek tutarın belirlenmesi.
- Halka ArzBir şirketin paylarının ilk kez halka satışa sunulması sürecidir; şirket bu yolla sermaye toplar ve payları borsada işlem görmeye başlayabilir.
- Hayat SigortasıSigortalının vefatı veya poliçede tanımlı durumların gerçekleşmesi halinde, belirlenen lehtarlara ya da sigortalıya poliçe koşullarına göre ödeme yapılmasını öngören sigorta türü.
- Hedef GradyanıBir hedefe yaklaştıkça çabanın ve motivasyonun artması; ilerleme görünür hâle geldikçe kişi bitişe daha güçlü yönelir.
- Hedef pazarGirişimin ürününü sunmak için bilinçli seçtiği müşteri grubu.
- Hedefli BirikimBelirli bir amaca bağlanmış düzenli birikim. Amaçsız birikimden farkı ölçülebilir olmasıdır: ne kadar kaldığı ve kaç ay gerektiği her an hesaplanabilir.
- HibeGeri ödemesiz mali destek.
- HisseŞirket sermayesindeki ortaklık payı.
- Hisse Senedi (Pay Senedi)Bir anonim şirketin sermayesinin belirli bir bölümüne ortaklık hakkı veren menkul kıymet; sahibine kâr payı ve oy gibi ortaklık haklari sağlar.
- Hyper-casual oyunÖğrenmesi çok kolay, tek parmakla oynanan, kısa oturumlu basit mobil oyun türü.
I
İ
- İçgirişimciÇalıştığı kurumda girişimci gibi davranarak yeni ürün ya da birim başlatan kişi.
- İhbar süresiİş sözleşmesini feshedecek tarafın karşı tarafa önceden bildirmesi gereken süre; İş Kanunu madde 17'ye göre hizmet süresine bağlı olarak iki, dört, altı ya da sekiz hafta.
- İhbar tazminatıİş sözleşmesi bildirim süresine uyulmadan feshedildiğinde, karşı tarafa ihbar süresine denk gelen ücret tutarında ödenen tazminat.
- İhtiyaç KredisiBelirli bir varlık teminatı gösterilmeden, tüketim veya kişisel harcamalar için kullanılmak üzere alınan; genellikle sabit taksitli ve görece kısa vadeli tüketici kredisi türü.
- İkincil PiyasaDaha önce ihraç edilmiş menkul kıymetlerin yatırımcılar arasında alınıp satıldığı piyasadır; işlemler ihraççıya değil taraflara yansır.
- İpotekKonut kredisinde bankanın alacağını güvence altına almak için taşınmazın tapu kaydına koydurduğu rehin; tesis edilmesi ve kredi bitince kaldırılması ücrete tabidir.
- İstisna (Sigorta)Bir sigorta poliçesinin teminat kapsamı dışında bıraktığı durum, olay veya zararlar; istisna kapsamındaki hasarlar için sigortacının ödeme yükümlülüğü doğmaz.
- İş modeliGirişimin kime hangi değeri sunduğunu, nasıl ulaştırdığını ve gelirini nasıl elde ettiğini anlatan çerçeve.
- İtfaBir borçlanma aracının anaparasının geri ödenmesi. Tahvil, bono ve kira sertifikasında itfa tarihi, anaparanın yatırımcıya döndüğü gündür; kredide ise itfa, borcun taksitlerle kapanma sürecini anlatır.
- İthal ikameYurt dışından alınan ürünlerin yurt içinde üretilmesi.
- İyimserlik YanlılığıOlumlu sonuçların kendi başına gelme olasılığını abartma, olumsuz sonuçlarınkini ise küçümseme eğilimi; risklerin hafife alınmasına yol açabilir.
K
- Kaçırma Korkusu (FOMO)Başkalarının yararlandığı bir gelişmenin dışında kalma endişesiyle aceleci karar verme eğilimi; kaçırma korkusu, dikkatli değerlendirmenin yerini alabilir.
- Kademeli büyümeHer adımı doğrulayarak kapasiteyi artırma.
- Kalan anaparaBir kredide ödenen taksitlerin faiz kısmı düşüldükten sonra hâlâ borçlu olunan ana tutar; erken kapatma ve yapılandırma hesabının temeli.
- KanalÜrünün müşteriye ulaştığı yol: kendi site, aracı, pazaryeri, bayi.
- Kanal çatışmasıFarklı satış kanallarının (doğrudan, bayi, internet) birbirine rakip hâle gelmesi.
- Karar vericiBir satın almayı onaylayan veya reddeden kişi; kullanıcıdan ve ödeyenden farklı olabilir.
- Karma kanalDoğrudan ve aracılı satışın birlikte kullanılması.
- KaskoBir taşıtın çarpışma, çalınma, yangın gibi risklerden doğan maddi zararlarını, poliçe kapsamı çerçevesinde teminat altına alan isteğe bağlı taşıt sigortası.
- Katılım FonuFaize dayalı olmayan, faizsiz finans ilkelerine uygun varlıklara yatırım yapan yatırım fonu türüdür; portföyü katılım esaslarına göre seçilir.
- Katılım HesabıFaizsiz finans ilkelerine göre işleyen, yatırılan tutarın kâr ve zarara katılım esasıyla değerlendirildiği banka hesabı türüdür.
- Katılım PayıKatılımcının bireysel emeklilik sözleşmesi kapsamında düzenli olarak (aylık veya farklı periyotlarda) fona aktardığı tutar; sistemdeki birikimin temel kaynağını oluşturur.
- Katkı payıBireysel emeklilik sisteminde katılımcının kendi hesabına yatırdığı tutar; devlet katkısı bu tutar üzerinden hesaplanır.
- Katma Değer Vergisi (KDV)Mal ve hizmetlerin üretiminden tüketimine kadar her aşamada eklenen değer üzerinden alınan dolaylı bir tüketim vergisi; nihai olarak tüketiciye yansıyan bir yapıya sahiptir.
- Kayıp Kaçınmasıİnsanların aynı büyüklükteki bir kaybı, eşdeğer bir kazanca göre daha güçlü ve olumsuz hissetme eğilimi; bu asimetri kararları kayıptan uzak durmaya doğru çarpıtabilir.
- KefilBir borçlunun yükümlülüğünü yerine getirmemesi durumunda, borcun ödenmesinden sorumlu olmayı sözleşmeyle taahhüt eden üçüncü kişi.
- KEP (kayıtlı elektronik posta)Gönderim ve teslimin hukuken kanıtlanabildiği elektronik posta hizmeti.
- Kıdem tavanıKıdem tazminatı hesabında bir yıl için esas alınabilecek en yüksek giydirilmiş brüt ücret; en yüksek devlet memuruna ödenen emekli ikramiyesine bağlıdır.
- Kıdem tazminatıEn az bir yıl çalışmış işçiye, iş sözleşmesi kanunda sayılan hâllerde sona erdiğinde her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden ödenen tutar.
- Kilit kişi bağımlılığıİşin kritik bir kişinin yokluğunda yürüyememesi riski.
- Kira artış tavanıKonut kirasında yenileme döneminde uygulanabilecek en yüksek artış oranı; Türk Borçlar Kanunu madde 344 uyarınca on iki aylık ortalama TÜFE değişimiyle sınırlıdır.
- Kira çarpanıKonut bedelinin yıllık kira gelirine bölümü; konutun kaç yıllık kirayla kendini ödediğini gösteren sayı.
- Kira Sertifikası (Sukuk)Bir varlığa veya varlık havuzuna dayalı olarak ihraç edilen, sahibine varlıktan elde edilen gelirden pay veren faizsiz finans aracıdır.
- Kira yenileme dönemiKira sözleşmesinin yıl dönümü; artış oranı bu ayın bir önceki ayında açıklanan on iki aylık ortalama TÜFE değişimine göre belirlenir.
- Kişisel enflasyonBir kişinin kendi harcama dağılımına göre yaşadığı fiyat artışı; TÜFE sepetinden farklı ağırlıklar taşıdığı için genel enflasyondan sapabilir.
- Kişisel kefaletŞirket borcunun ortak ya da yönetici tarafından şahsen üstlenilmesi.
- Kitle fonlamasıBir projeyi internette duyurup çok sayıda kişiden küçük miktarlarla fon toplama.
- Klinik araştırmaBir tıbbi ürünün insanlarda güvenlik ve etkinliğini değerlendiren çalışma.
- KomisyonGerçekleşen işlemden alınan pay.
- Konut kira istisnasıKonut kira gelirinin her yıl yeniden değerleme oranıyla belirlenen bir tutarının gelir vergisinden istisna tutulması; 2026 yılı için 58.000 lira.
- Konut Kredisi (İpotek)Bir konutun satın alınması için kullanılan, satın alınan taşınmazın ipotek (teminat) gösterildiği uzun vadeli kredi; borç ödenmediğinde alacaklının ipotekli varlığa başvurma hakkı bulunur.
- KonvertibiliteBir para biriminin, kısıtlamaya takılmadan başka para birimlerine serbestçe çevrilebilmesi. Konvertibl olmayan paralarda çevrim izne, kotaya ya da resmî kura bağlıdır; konvertibl olanlarda piyasa kuru geçerlidir.
- KotaSatış temsilcisine ya da ekibe verilen satış hedefi.
- KrediBir tutarın belirli bir vade, faiz ve geri ödeme koşuluyla ödünç verilmesi; borç alanın anaparayı faiziyle birlikte taksitler halinde geri ödeme yükümlülüğü altına girdiği finansal işlem.
- Kredi NotuBir kişinin geçmiş borç ödeme davranışına ve finansal geçmişine dayanılarak hesaplanan; borç geri ödeme eğilimini sayısal olarak özetleyen değerlendirme.
- Kredili Mevduat Hesabı (KMH)Vadesiz hesap bakiyesi sıfırın altına düştüğünde, önceden tanımlı bir limite kadar otomatik borçlanma imkânı veren düzenleme; kullanılan tutara genellikle günlük faiz işletilir.
- Kullanıcı edinme maliyetiBir kullanıcıyı uygulamaya indirtmenin ya da müşteriye dönüştürmenin maliyeti.
- Kullanılabilir bakiyeHesapta ya da kartta o an harcanabilecek veya çekilebilecek tutar; bütçede ise net gelirden tüm giderler çıktıktan sonra kalan para.
- Kuluçka merkeziYeni girişimlere ofis, mentorluk ve ağ desteği sağlayan yapı.
- Kumarbaz YanılgısıBağımsız bir olayda bir sonucun uzun süre tekrarlaması durumunda, tersinin artık daha olası hâle geldiğini sanma eğilimi; her deneme birbirinden bağımsızdır.
- Kupon (Faiz Ödemesi)Tahvil veya benzeri borçlanma araçlarının sahibine belirli dönemlerde yapılan faiz ödemesidir; kupon oranı nominal değer üzerinden hesaplanır.
- Kur farkıİki tarih arasındaki kur değişiminden doğan gelir ya da gider.
- Kur riskiDöviz kurundaki değişimin maliyeti, geliri ya da borcu olumsuz etkileme ihtimali.
- Kurucu ortakGirişimi başlangıçta birlikte kuran ortak.
- Kurumlar VergisiŞirket, kooperatif ve benzeri tüzel kişilerin bir hesap döneminde elde ettiği kurum kazancı üzerinden alınan vergi; gerçek kişilerin gelir vergisine benzer biçimde kurumların kazancını konu alır.
- KurumsallaşmaGirişimin kişilere bağlı olmaktan çıkıp süreçlerle yönetilen yapıya geçmesi.
- Kuşak geçişiMülkiyet ve yönetimin yeni nesle devri.
- Küresel doğan işletmeKuruluşundan itibaren birden fazla ülkeyi hedefleyen girişim.
L
- LikiditeBir varlığın değer kaybına uğramadan ne kadar hızlı ve kolay nakde çevrilebildiğini gösteren özellik.
- Likit FonKısa vadeli ve düşük dalgalanmalı araçlara yatırım yapan, paylarının hızlı biçimde nakde çevrilebilmesi öne çıkan yatırım fonu türüdür.
- Lobi (meşru savunuculuk)Karar vericilere görüş ve talep iletme faaliyeti; şeffaf ve hukuka uygun yollarla yapılır.
M
- Melek yatırımcıKendi parasıyla erken aşamadaki girişimlere hisse karşılığı yatırım yapan ve deneyimini paylaşan kişi.
- Melek yatırımcı ağıMelek yatırımcıları ve girişimcileri buluşturan organizasyon.
- Menkul Kıymet Gelir VergisiHisse senedi, tahvil, fon ve benzeri menkul kıymetlerden elde edilen alım-satım kazancı, faiz veya kâr payı gibi gelirlerin vergilendirilmesi; genellikle kaynakta stopaj yoluyla veya beyan yoluyla uygulanır.
- MentorDeneyimini paylaşarak girişimciye yol gösteren kişi.
- Merkez BankasıBir ülkede para politikasını yürüten, para arzını ve fiyat istikrarını yönetmekle görevli kamu otoritesi.
- Mevcudiyet Yanlılığı (Availability)Bir olayın olasılığını, akla kolay gelmesine göre değerlendirme eğilimi; canlı ya da yakın zamanda duyulan örnekler, gerçek sıklığından bağımsız olarak abartılabilir.
- MevduatBir bankaya belirli veya belirsiz vadeyle yatırılan ve karşılığında faiz elde edilebilen para birikimidir; vadeli ve vadesiz türleri bulunur.
- MevzuatBir alandaki kanun, yönetmelik ve diğer düzenlemelerin bütünü.
- MKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu)Türkiye'de sermaye piyasası araçlarının kaydını yatırımcı bazında elektronik olarak tutan kuruluş.
- Mobil imzaCep telefonu SIM kartı üzerinden oluşturulan güvenli elektronik imza.
- MOQ (asgari sipariş miktarı)Tedarikçinin kabul ettiği en küçük sipariş miktarı.
- Motorlu taşıtlar vergisiAraç sahibinin her yıl Ocak ve Temmuz'da iki taksitte ödediği, aracın yaşı, motor hacmi ve değerine göre belirlenen vergi.
- MuafiyetBir hasarda sigortalının kendi üzerinde kalan, sigortacının tazminattan düştüğü tutar veya oran; muafiyet altında kalan küçük hasarlar sigortalı tarafından karşılanır.
- MünhasırlıkYalnızca belirli bir müşteriye, bölgeye ya da kanala satış yapma yükümlülüğü.
- Müşteri kaybı (churn)Belirli bir dönemde ayrılan müşteri oranı.
- MVP (geçerli minimum ürün)En az özellikle çalışan, fikrin tutup tutmayacağını sınamaya yarayan ilk ürün sürümü.
N
- Nakit AkışıBelirli bir dönemde bir bireye veya kuruma giren ve çıkan para hareketlerinin bütünü.
- Nakit AvansKredi kartı limitinin bir bölümünün nakit olarak çekilmesi; genellikle çekim anından itibaren faiz işletilen ve ek ücrete tabi olan kısa vadeli borçlanma yöntemi.
- Nakit rezerviBeklenmedik durumlar için ayrılmış para.
- Nemalandırma (nemalandırma tipi)Bekleyen bir paranın, boş durmak yerine getiri elde edecek biçimde değerlendirilmesi. BES ve kıdem tazminatı fonlarında katkı paylarının hangi fon dağılımıyla değerlendirileceğini belirleyen tercihe "nemalandırma tipi" denir; getirinin kendisine nema denir.
- Net Aktif Değer (NAV)Bir fonun toplam varlıklarından yükümlülükleri düşülerek bulunan net değeridir; pay başına NAV, fon değerinin dolaşımdaki pay sayısına bölünmesiyle hesaplanır.
- Net DeğerBir kişinin veya kurumun sahip olduğu tüm varlıkların toplamından borçlarının çıkarılmasıyla bulunan tutar.
- Net kira getirisiYıllık kira gelirinden boş kalma payı, aidat, bakım ve sigorta gibi giderler ile gelir vergisi düşüldükten sonra kalan tutarın konut bedeline oranı.
- Niş pazarGenel pazarın içinde ihtiyaçları belirgin biçimde ayrışan ve rakiplerin az ilgilendiği küçük müşteri grubu.
- Nominal artışBir tutarın enflasyondan arındırılmadan, lira cinsinden yüzde kaç arttığı; maaş zammının bordroda görünen oranı.
- Nominal DeğerBir varlığın veya tutarın enflasyon etkisinden arındırılmamış, üzerinde yazan güncel para birimi cinsinden ifade edilen değeri.
O
- On iki aylık ortalama değişimSon on iki ayın TÜFE endeks ortalamasının, önceki on iki ayın ortalamasına oranı eksi bir; kira artış tavanının yasal ölçüsü.
- Ortaklık sözleşmesiOrtakların hisse, rol, karar ve çıkış kurallarını belirleyen belge.
- Otomatik KatılımÇalışanların işveren aracılığıyla bireysel emeklilik sistemine varsayılan olarak dahil edildiği düzenleme; katılımcının belirli süre içinde sistemden ayrılma (cayma) hakkı bulunur.
- OyunlaştırmaOyun öğelerini eğitim veya iş süreçlerine eklemek.
Ö
- Ödeme kapasitesiBir kişinin zorunlu giderlerinden sonra her ay borç ödemeye ayırabildiği toplam tutar; borç sırası hesabının temel girdisi.
- ÖlçeklenmeMaliyet aynı oranda artmadan geliri büyütebilme.
- Örtük faizTaksitli fiyat ile peşin fiyat arasındaki farkın, taksit sayısına yayıldığında karşılık geldiği aylık faiz oranı; sözleşmede yazmasa da vade farkının içinde saklı olan oran.
- Özel Tüketim Vergisi (ÖTV)Yasada belirlenmiş belirli ürün gruplarından (akaryakıt, motorlu taşıt, tütün, alkollü içecek gibi) tek aşamada alınan dolaylı vergi; kapsamı ve tarifesi mevzuatla belirlenir.
P
- Panik SatışıAni düşüş veya olumsuz haber karşısında korkuyla, plan dışı ve aceleyle elden çıkarma davranışı; duygusal tepki, önceden belirlenmiş bir stratejinin önüne geçer.
- Para ArzıBir ekonomide dolaşımdaki nakit ile mevduatların oluşturduğu, kullanılabilir toplam para miktarı.
- Para Piyasası FonuPortföyü kısa vadeli borçlanma araçları ve mevduat gibi para piyasası enstrümanlarından oluşan, kısa vadeli değerlendirmeye yönelik fon türüdür.
- Para Yanılsaması (Money Illusion)Tutarları enflasyondan arındırılmış gerçek değeri yerine nominal rakam olarak algılama eğilimi; satın alma gücündeki değişim gözden kaçırılabilir.
- PatentYeni bir buluşa belirli süreyle tanınan hukuki koruma.
- Pay devriBir ortağın hissesini başkasına devretmesi.
- Pazar bölümlendirmePazarı yaş, bölge, yaşam tarzı veya davranış gibi ölçütlerle benzer müşteri gruplarına ayırma.
- PazaryeriBirçok satıcının ürünlerini tek platformda sunduğu, platformun genellikle komisyon aldığı çevrimiçi satış ortamı.
- Personel devir hızıBelirli sürede işten ayrılan çalışan oranı.
- PEST analiziPolitik, ekonomik, sosyal ve teknolojik dış çevre analizi.
- PivotGirişimin yönünü (ürün, pazar ya da gelir modeli) değiştirmesi.
- PoliçeSigortalı ile sigortacı arasındaki sözleşmeyi belgeleyen; teminat kapsamını, prim tutarını, süreyi, muafiyet ve istisnaları içeren yazılı belge.
- PortföyBir kişinin veya kurumun sahip olduğu yatırım araçlarının ve varlıkların bütünü.
- Portföy DağılımıBir yatırım portföyündeki varlıkların farklı varlık sınıfları, sektörler veya araçlar arasında nasıl paylaştırıldığını gösteren yapıdır.
- PrimSigorta teminatının sağlanması karşılığında sigortalının sigortacıya ödediği bedel; riskin büyüklüğüne ve teminat kapsamına göre belirlenir.
- Prim Ödeme Gün Sayısı KavramıEmekli aylığına hak kazanmada dikkate alınan, kişi adına ödenmiş sosyal güvenlik primlerinin toplam gün sayısı; yaş koşulunun yanında aranan temel şartlardan biridir ve mevzuatla belirlenir.
- Problem-çözüm uyumuÜrünün gerçek bir müşteri problemine karşılık geldiği durum.
- PrototipFikrin ilk, basit çalışan hâli.
R
- Reel DeğerNominal değerin enflasyondan arındırılmasıyla bulunan, satın alma gücü cinsinden ifade edilen gerçek değer.
- Reel GetiriEnflasyondan arındırılmış getiri. Nominal getiriden enflasyonu ÇIKARARAK değil, (1+nominal) ÷ (1+enflasyon) − 1 ile BÖLEREK bulunur; yüksek enflasyonda iki yöntem arasındaki fark sonucun işaretini bile değiştirebilir.
- Reel ücretÜcretin enflasyondan arındırılmış, alım gücü cinsinden değeri; maaşın belirli bir ayın parasıyla kaç lira ettiği.
- ResesyonEkonomik faaliyetin genelinde belirgin ve yaygın bir daralmanın birkaç ay boyunca sürdüğü ekonomik durgunluk dönemi.
- RiskBir yatırımın gerçekleşen sonucunun beklenenden farklı olma, kayıp yaşanma veya belirsizlik içerme olasılığı.
S
- Saat başı net gelirAylık net gelirin aylık çalışma saatine bölümü; bir harcamanın kaç saatlik emeğe denk geldiğini bulmak için kullanılan oran.
- Satın Alma GücüBelirli bir miktar parayla satın alınabilen mal ve hizmet miktarı; enflasyon arttıkça azalan değer ölçüsü.
- Self-servisMüşterinin satış temsilcisine ihtiyaç duymadan ürünü kendi başına satın alıp kullanabilmesi.
- Seri (Streak) EtkisiKesintisiz sürdürülen bir alışkanlık zincirinin kendi başına değer kazanması; kişi seriyi bozmamak için davranışı sürdürmeye motive olur.
- SeyrelmeYeni hisse çıkarıldığında mevcut ortakların yüzdesinin düşmesi.
- Sıcak El YanılgısıArt arda gelen olumlu sonuçların bir eğilime dönüştüğü ve devam edeceği sanısı; oysa bağımsız olaylarda geçmiş sonuçlar geleceği belirlemez.
- Sıra etkisiAltın gününde üyenin toplu ödemeyi hangi ayda aldığının sonucu belirlemesi: erken sıra faizsiz borç almaya, geç sıra faizsiz borç vermeye denk gelir.
- SigortaBelirli bir prim karşılığında, önceden tanımlı risklerin gerçekleşmesi durumunda oluşan zararın sigortacı tarafından tazmin edilmesini öngören sözleşmeye dayalı risk aktarım mekanizması.
- Sosyal girişimToplumsal bir sorunu çözmeyi önceleyen, ama kendini finanse etmesi gereken girişim.
- Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)Türkiye'de zorunlu sosyal güvenliği yürüten kamu kurumu; emeklilik, sağlık, iş kazası ve benzeri sigorta kollarını yöneterek çalışanların ve bakmakla yükümlü oldukları kişilerin güvencesini sağlar.
- Sosyal Güvenlik PrimiÇalışanın kazancı üzerinden hesaplanarak çalışan ve işveren payı olarak sosyal güvenlik kurumuna ödenen zorunlu katkı; emeklilik ve diğer sigorta haklarının kazanılmasında esas alınır.
- Sosyal KanıtBelirsizlik anında doğru davranışı başkalarının ne yaptığına bakarak belirleme eğilimi; kalabalığın seçimi, o seçimin doğruluğunun kanıtı gibi algılanabilir.
- Standart SapmaBir getiri dizisinin ortalamadan ne kadar dağıldığını ölçen sayı; oynaklık göstergesi olarak kullanılır. Büyümesi, aylık getirilerin birbirinden daha çok ayrıştığı anlamına gelir — gelecekteki oynaklığı GARANTİ etmez.
- Start-upTekrarlanabilir ve ölçeklenebilir bir iş modeli arayan, hızlı büyümeyi hedefleyen yeni girişim.
- Statüko YanlılığıMevcut durumu değiştirmeden koruma eğilimi; değişimin getirebileceği belirsizlik ve çaba, harekete geçmeyi caydırarak kararı olduğu gibi bırakmaya iter.
- StopajBir gelirin, ödeme kaynağında (banka veya aracı kurum tarafından) kesilip vergi dairesine yatırılan vergi kısmı; kaynakta kesinti olarak da anılır ve kişinin ayrıca ödeme yapmasını önlemeyi amaçlar.
- Süreç iyileştirmeİş akışlarını daha verimli hâle getirme çalışması.
- Sürü Psikolojisi (Herding)Bireylerin kendi analizinden çok kalabalığın davranışını taklit etme eğilimi; başkaları bir yöne hareket ettiğinde aynı yöne gitmenin daha güvenli hissettirmesiyle açıklanır.
- SWOT analiziGüçlü yönler, zayıf yönler, fırsatlar ve tehditleri belirleyen analiz.
T
- Taahhüt Aracı (Commitment Device)Gelecekteki dürtüsel davranışı sınırlamak için kişinin bugünden kendine koyduğu bir kural veya kısıt; iradenin zayıfladığı anlarda hedefe bağlı kalmayı kolaylaştırır.
- TahsilatSatış yapılmış bir alacağın nakde dönüşmesi.
- Tahsis ücretiBankanın kredi kullandırırken bir kez aldığı ücret; tüketici kredilerinde kredi tutarının binde beşini aşamaz.
- Tahvilİhraç eden devlet veya şirketin borçlanmak için çıkardığı, vadesi genellikle bir yıldan uzun olan ve belirli dönemlerde faiz ödemesi içeren borçlanma aracıdır.
- TaksitlendirmeBir tutarın tek seferde değil, belirli bir vade boyunca eşit veya değişen dilimler halinde ödenmesi düzeni; genellikle her taksitte anapara ve faiz bileşenlerini içerir.
- Tamamlayıcı EmeklilikZorunlu sosyal güvenlik sisteminden alınan emekli aylığına ek gelir oluşturmayı amaçlayan gönüllü emeklilik birikimi; kişinin emeklilik dönemindeki gelirini destekleme mantığına dayanır.
- Tamamlayıcı Sağlık SigortasıKamu sağlık güvencesi kapsamındaki hizmetlerde, anlaşmalı kurumlarda oluşan fark ücretlerinin poliçe koşulları çerçevesinde karşılanmasını sağlayan sağlık sigortası türü.
- Tapu harcıTaşınmaz satışında Harçlar Kanunu uyarınca alıcı ve satıcıdan ayrı ayrı, beyan edilen satış bedelinin yüzde 2'si oranında alınan devlet harcı.
- Tasarruf finansmanFaiz yerine peşin ödeme, organizasyon ücreti ve teslim sırasına dayanan, kredi olmayan ev ve araç finansman modeli.
- Tasarruf OranıElde edilen gelirin harcanmayıp biriktirilen kısmının, toplam gelire oranı.
- Tasfiye önceliğiŞirket kapanırsa yatırımcının parasını önce alma hakkı.
- Taşıt KredisiKara, deniz veya hava aracı alımı için kullanılan; genellikle finanse edilen taşıtın teminat gösterildiği ve konut kredisine kıyasla daha kısa vadeli olan kredi türü.
- Taze Başlangıç Etkisi (Fresh Start)Yılbaşı, ayın ilk günü ya da doğum günü gibi zamansal dönüm noktalarının, insanları yeni bir hedefe başlamaya ve geçmişten kopmaya daha istekli kılması.
- TazminatTeminat kapsamındaki bir riskin gerçekleşmesi sonucu oluşan zarara karşılık, poliçe koşullarına ve muafiyetlere göre hesaplanarak sigortalıya veya lehtara ödenen tutar.
- TEFASTürkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu; farklı kurucuların yatırım fonlarının tek bir platform üzerinden alınıp satılabildiği elektronik dağıtım sistemidir.
- Teknik şartnameSatın alınacak ürünün özelliklerini belirleyen belge.
- TemettüBir şirketin elde ettiği kârın ortaklara dağıtılan kısmı; kâr payı olarak da anılır ve nakit ya da pay olarak dağıtılabilir.
- Temettü VergilendirmesiŞirketlerin ortaklarına dağıttığı kâr payının (temettü) vergilendirilme biçimi; kaynakta stopaj kesintisi ve belirli koşullarda yıllık beyan yükümlülüğü gündeme gelebilir. Uygulama esasları mevzuata bağlıdır.
- Temettü VerimiBir pay başına dağıtılan yıllık temettünün, payın piyasa fiyatına oranıdır; genellikle yüzde olarak ifade edilir ve zamanla değişir.
- TeminatBir borcun geri ödenmesini güvence altına almak için gösterilen varlık veya hak; borç ödenmediğinde alacaklının başvurabileceği güvence (örneğin ipotek, rehin).
- Teminat (Sigorta)Bir sigorta poliçesinin güvence altına aldığı risklerin ve bunlar için ödenecek azami tutarın kapsamı; hangi zararların poliçe kapsamında karşılanacağını tanımlar.
- Temsililik Yanlılığı (Representativeness)Bir olayın olasılığını, onun bir kalıba ne kadar benzediğine bakarak değerlendirme eğilimi; temel oranlar ve istatistiksel gerçekler bu benzerlik uğruna göz ardı edilebilir.
- TeşvikDevletin belirli faaliyetlere sağladığı vergi, sigorta ya da finansman avantajı.
- Ticari sırGizli tutularak rekabet avantajı sağlayan bilgi.
- TicarileştirmeBir buluş ya da ürünü satılabilir hâle getirme.
- Toplam sahip olma maliyetiSatın alma fiyatı ile kurulum, bakım, enerji gibi tüm maliyetlerin toplamı.
- Toplam sahiplik maliyetiBir varlığı satın alma, kullanma ve elden çıkarma boyunca cepten çıkan bütün tutarların toplamı; otomobilde değer kaybı, yakıt, sigorta, vergi ve bakımın birlikte hesabı.
- TÜFETüketici Fiyat Endeksi: TÜİK'in her ay açıkladığı, hanehalkının satın aldığı mal ve hizmet sepetinin fiyat düzeyini ölçen enflasyon endeksi.
U
- UluslararasılaşmaGirişimin satış, üretim, sermaye ya da işgücünü birden fazla ülkeye yaymasıdır.
- UstalıkBir işi yapabilme becerisi; işletmecilikten ayrı bir yetkinliktir.
- Uygulama içi satın almaUygulama ya da oyun içinde gerçek parayla yapılan alım.
- Uygulama Niyeti (Implementation Intention)Bir hedefi "şu durumda şunu yapacağım" biçiminde somut bir eyleme bağlama; niyeti belirli bir zaman, yer ve tetikleyiciye iliştirmek eyleme geçme olasılığını artırır.
V
- VadeBir finansal ürünün veya borcun başlangıcı ile ödemesinin ya da sona ermesinin gerçekleşeceği tarih arasında geçen süre.
- Vade farkıBir malın taksitli toplam fiyatı ile peşin fiyatı arasındaki fark; satıcının ödemeyi ertelemenin karşılığı olarak fiyata eklediği tutar.
- Vade farksızTaksitli satışta toplam fiyatın peşin fiyattan yüksek olmadığı kampanya; satıcı ayrıca vade farkı eklemez.
- Vaka analizi (örnek olay)Gerçek bir durumu inceleyip sorunu belirleme, alternatif üretme ve karar verme yöntemi.
- Varlık SınıfıBenzer özellikler taşıyan ve benzer kurallara tabi finansal araçların oluşturduğu gruptur; hisse senedi, tahvil, döviz ve emtia başlıca örneklerdir.
- Varsayılan Etkisi (Default)Önceden ayarlanmış seçeneğin, insanların değiştirme çabasından kaçınması nedeniyle olduğu gibi benimsenme eğilimi; varsayılanlar sonuçları güçlü biçimde şekillendirir.
- VergiKamu hizmetlerinin finansmanı için devletin, kişilerden ve kurumlardan yasal düzenlemelere dayanarak karşılıksız ve zorunlu olarak aldığı ekonomik değer; oran ve kapsamı mevzuatla belirlenir ve zamanla değişebilir.
- Vergi DilimiArtan oranlı vergilendirmede, matrahın büyüklüğüne göre farklı vergi oranlarının uygulandığı gelir aralıkları; gelir arttıkça üst dilimlere geçilerek daha yüksek oran uygulanabilir. Dilim sınırları mevzuatla güncellenir.
- Vergi ErtelemesiDoğmuş veya doğacak bir vergi yükümlülüğünün, yasal düzenleme çerçevesinde daha ileri bir tarihe bırakılması; verginin ortadan kalkması değil, ödeme zamanının değişmesi anlamına gelir.
- Vergi İstisnasıNormalde vergilendirilmesi gereken bir gelir, işlem veya değerin, yasada belirtilen koşullar altında vergi dışında tutulması; kapsam ve şartlar ilgili mevzuatla tanımlanır.
- Vergi MatrahıVerginin hesaplanmasında esas alınan tutar; vergiye tabi gelir veya değerden yasal indirim ve istisnalar düşüldükten sonra kalan ve üzerinden vergi oranının uygulandığı tabandır.
- Vergi MükellefiVergi kanunlarına göre üzerine vergi borcu düşen gerçek veya tüzel kişi; verginin ödenmesinden ve ilgili yükümlülüklerin (beyan, kayıt) yerine getirilmesinden sorumlu olan taraftır.
- VestingHisselerin zamana yayılarak hak edilmesi.
- Veto hakkıBelirli kararları engelleme yetkisi.
- Volatilite (Oynaklık)Bir varlığın fiyatının veya getirisinin zaman içinde ne kadar dalgalandığını, iniş çıkışların büyüklüğünü ölçen istatistiksel kavram.
Y
- Yatırım FonuBirçok yatırımcının birikimlerinin bir araya getirilerek çeşitli varlıklardan oluşan bir portföyde profesyonelce yönetildiği kolektif yatırım aracıdır; katılımcılar pay sahibi olur.
- Yatırım HedefiBir birikimin hangi amaç ve vade için tutulduğu. Vade, aracın seçimini belirler: iki yıllık bir hedefle yirmi yıllık bir hedef aynı araçlarla takip edilmez.
- Yeniden YapılandırmaÖdemekte zorlanılan bir borcun vade, taksit tutarı veya faiz koşullarının borçlu ile alacaklı arasında yeniden düzenlenmesi; genellikle vadenin uzatılması yoluyla taksitin küçültülmesini içerir.
- Yerli malı belgesiBir ürünün yerli üretim olduğunu gösteren belge; belirli kamu alımlarında fiyat avantajı sağlayabilir.
- Yıllık Gelir Sigortası (Annüite)Biriken bir tutarın, belirli veya ömür boyu bir dönem boyunca düzenli ödemelere dönüştürülmesini konu alan sigorta ürünü türü; emeklilik döneminde düzenli nakit akışı oluşturma amacı taşır. Şartlar sözleşmeye ve mevzuata bağlıdır.
- Yıllık Maliyet OranıBir kredinin faiz dışındaki masraf, vergi ve ücretlerini de içerecek şekilde yıllık bileşik esasla hesaplanan toplam maliyet oranı; farklı kredilerin gerçek maliyetini karşılaştırmayı sağlayan ölçü.
Z
Bu aramaya uyan terim yok.