Finansal Terimler Sözlüğü

Finansal kavramların kurum bağımsız, sade ve nesnel tanımları. Toplam 148 terim; harfe göre gezinebilir ya da bir makaleden bu sayfaya gelen bağlantıyla ilgili terime atlayabilirsin.

A

Acil Durum FonuTemel Kavramlar: Beklenmedik gider veya gelir kaybı durumlarında kullanılmak üzere kolay erişilebilir biçimde ayrı tutulan tasarruf.
Altın (Yatırım Aracı)Yatırım Araçları: Değer saklama aracı olarak kullanılan kıymetli metaldir; fiziki olarak ya da altına dayalı hesap, sertifika veya fon aracılığıyla yatırımı yapılabilir.
Altın HesabıYatırım Araçları: Bakiyesi gram altın cinsinden takip edilen banka hesabıdır; yatırılan tutar altına dönüştürülür ve değeri altın fiyatına göre değişir.
AnaparaTemel Kavramlar: Bir yatırıma başlangıçta konulan veya ödünç alınan, üzerine faiz ya da getiri hesaplanan asıl tutar.
Asgari ÖdemeBorç ve Kredi: Kredi kartı borcunun, son ödeme tarihinde ödenmesi gereken en düşük tutar; yalnızca bu tutar ödendiğinde kalan borç bir sonraki döneme faiziyle birlikte devreder.
Aşırı Güven YanlılığıDavranışsal Finans: Kişinin kendi bilgisine, tahmin yeteneğine veya kontrolüne gerçekte olduğundan daha fazla güvenme eğilimi; belirsizliği olduğundan az görmeye yol açabilir.
Aşırı İşlem (Overtrading)Davranışsal Finans: Gereğinden sık alım satım yapma eğilimi; genellikle aşırı güven veya sabırsızlıkla ilişkilidir ve işlem maliyetlerini yükseltebilir.

B

Basit FaizTemel Kavramlar: Yalnızca başlangıçtaki anapara üzerinden hesaplanan, geçmiş dönemlerde biriken faizlerin anaparaya eklenmediği faiz hesaplama yöntemi.
Batık Maliyet YanılgısıDavranışsal Finans: Geçmişte harcanan ve geri alınamayan zaman, para veya emek yüzünden bir seçime devam etme eğilimi; oysa geçmiş harcama, ileriye dönük karar için ölçüt olmamalıdır.
Bekleme SüresiSigorta: Bazı sigorta teminatlarının, poliçenin yürürlüğe girmesinin ardından geçerli olması için beklenmesi gereken süre; bu süre içinde ortaya çıkan bazı durumlar teminat dışı kalabilir.
Benchmark (Karşılaştırma Ölçütü)Yatırım Araçları: Bir yatırımın veya fonun performansının kıyaslandığı referans göstergedir; genellikle ilgili bir endeks ya da gösterge oran olarak belirlenir.
Beyanname (Yıllık Beyan)Vergi: Mükellefin elde ettiği gelirleri, matrahı ve hesaplanan vergiyi vergi dairesine bildirdiği resmi belge; belirli gelir türlerinde yıllık olarak verilir ve beyan esasına dayanır.
Bileşik FaizTemel Kavramlar: Her dönem sonunda kazanılan faizin anaparaya eklenerek bir sonraki dönemin faizinin bu artmış tutar üzerinden hesaplandığı yöntem.
Bireysel Emeklilik Sistemi (BES)Emeklilik: Kişilerin çalışma dönemindeki tasarruflarını düzenli katkı payları ile fonlarda değerlendirerek emeklilik döneminde ek gelir oluşturmayı amaçlayan, kamu gözetimindeki gönüllü tasarruf ve yatırım sistemi.
Birincil PiyasaYatırım Araçları: Menkul kıymetlerin ihraççı tarafından ilk kez satışa sunulduğu piyasadır; toplanan kaynak doğrudan ihraç eden kuruma gider.
BonoYatırım Araçları: Vadesi genellikle bir yıldan kısa olan kısa vadeli borçlanma aracıdır; iskontolu satılıp vade sonunda nominal değeri üzerinden geri ödenir.
Borç Çığı YöntemiBorç ve Kredi: Birden fazla borcun ödenmesinde, asgari ödemeler sürdürülürken artan kaynağın en yüksek faizli borca yönlendirilmesi esasına dayanan; toplam faiz maliyetini düşürmeyi amaçlayan borç kapatma stratejisi.
Borç Kartopu YöntemiBorç ve Kredi: Birden fazla borcun ödenmesinde, asgari ödemeler sürdürülürken artan kaynağın en küçük bakiyeli borca yönlendirilmesi esasına dayanan; borçların adet olarak hızla kapanmasıyla motivasyonu artırmayı amaçlayan strateji.
Borç/Gelir OranıBorç ve Kredi: Bir kişinin belirli dönemdeki toplam borç ödemelerinin aynı dönemdeki gelirine oranı; borç yükünün gelir düzeyine göre ağırlığını gösteren ölçü.
BorsaYatırım Araçları: Menkul kıymetlerin, türev araçların ve diğer finansal ürünlerin kurallar çerçevesinde alınıp satıldığı organize piyasadır.
Borsa Yatırım Fonu (BYF/ETF)Yatırım Araçları: Payları borsada hisse senedi gibi işlem gören, genellikle bir endeksi veya varlık sepetini takip eden yatırım fonudur.
Bugünü Kayırma (Present Bias)Davranışsal Finans: Yakın zamandaki küçük bir ödülü, gelecekteki daha büyük bir ödüle tercih etme eğilimi; anlık tatmini uzun vadeli faydanın önüne koyar.
BütçeTemel Kavramlar: Belirli bir dönem için beklenen gelir ve giderlerin önceden planlandığı finansal çerçeve.

Ç

Çapa Etkisi (Anchoring)Davranışsal Finans: Bir kararda ilk karşılaşılan sayı ya da bilgiye aşırı bağlanma ve sonraki değerlendirmeleri bu ilk referansa göre yapma eğilimi; ilk sayı gerçekle ilgisiz olsa bile yargıyı etkiler.
Çerçeveleme Etkisi (Framing)Davranışsal Finans: Aynı bilginin sunuluş biçiminin kararı değiştirmesi; bir seçeneğin kazanç ya da kayıp diliyle çerçevelenmesi, içerik aynı kalsa bile tercihi etkiler.
ÇeşitlendirmeTemel Kavramlar: Yatırımların farklı varlıklara, sektörlere veya bölgelere dağıtılarak toplam dalgalanmanın azaltılmasını amaçlayan yaklaşım.

D

Damga VergisiVergi: Sözleşme, taahhütname, makbuz gibi hukuki ve ticari kâğıtların düzenlenmesi üzerinden alınan vergi; belgenin türüne göre maktu (sabit) veya nispi (oransal) olarak hesaplanabilir.
DASK (Zorunlu Deprem Sigortası)Sigorta: Kapsamdaki konutlar için yasa gereği yaptırılması gereken, deprem ve deprem kaynaklı belirli risklerin yol açtığı maddi zararları teminat altına alan zorunlu sigorta.
DeflasyonTemel Kavramlar: Mal ve hizmet fiyatlarının genel düzeyinin zaman içinde sürekli düşmesi; enflasyonun tersi yönde, paranın satın alma gücünün artmasıyla sonuçlanan durum.
Devlet KatkısıEmeklilik: Bireysel emeklilik sistemine yatırılan katkı paylarına, yasada belirlenen oran ve koşullarla devlet tarafından eklenen tutar; hak kazanma kurallarına tabidir ve oranı mevzuatla belirlenir.
Doğrulama Yanlılığı (Confirmation Bias)Davranışsal Finans: Mevcut inancı destekleyen bilgiyi arama, hatırlama ve ona ağırlık verme; onunla çelişen bilgiyi ise göz ardı etme veya küçümseme eğilimi.
DövizTemel Kavramlar: Yabancı ülkelerin para birimleri ile bu birimler cinsinden düzenlenmiş ödeme araçlarının genel adı.
Döviz KuruTemel Kavramlar: Bir ülkenin para biriminin başka bir ülkenin para birimi cinsinden değeri; iki para arasındaki değişim oranı.
Döviz MevduatıYatırım Araçları: Yabancı para birimi cinsinden açılan mevduat hesabıdır; bakiye ilgili döviz cinsinden tutulur ve kur değişiminden etkilenir.
Dürtme (Nudge)Davranışsal Finans: Seçenekleri yasaklamadan veya zorlamadan, karar ortamını düzenleyerek insanları belirli bir yöne yumuşakça yönlendiren tasarım yaklaşımı.

E

Emeklilik FonuEmeklilik: Katılımcıların emeklilik amacıyla biriktirdiği katkı paylarının, belirlenen yatırım stratejisi çerçevesinde çeşitli varlıklarda değerlendirildiği kolektif yatırım aracı; değeri piyasa koşullarına göre değişir.
Emeklilik Yaşı KavramıEmeklilik: Zorunlu sosyal güvenlik sisteminde emekli aylığına hak kazanmak için gereken yaş koşulunu ifade eden kavram; yasal düzenlemelere ve kişinin sigortalılık başlangıcına göre değişebilir.
EndeksYatırım Araçları: Belirli bir kriterle seçilmiş varlık grubunun topluca değer değişimini ölçen göstergedir; piyasanın ya da bir bölümünün performansını izlemek için kullanılır.
EnflasyonTemel Kavramlar: Bir ekonomide mal ve hizmet fiyatlarının genel düzeyinin zaman içinde sürekli artması ve buna bağlı olarak paranın satın alma gücünün azalması.
EurobondYatırım Araçları: İhraççının kendi ülkesi dışındaki piyasalarda, çoğunlukla yabancı para birimi cinsinden ihraç ettiği uzun vadeli borçlanma aracıdır.

F

FaizTemel Kavramlar: Ödünç verilen veya yatırılan bir anaparanın kullanımı karşılığında, belirli bir dönem için hesaplanan ve genellikle yüzde olarak ifade edilen bedel.
Faiz OranıBorç ve Kredi: Ödünç alınan anaparanın kullanımı karşılığında ödenen bedelin, anaparaya oranla belirli bir dönem için yüzde olarak ifade edilmesi; kredinin maliyetinin temel bileşeni.
Faiz-Enflasyon İlişkisiTemel Kavramlar: Nominal faiz ile enflasyon arasındaki bağ; reel faiz, nominal faizden enflasyonun çıkarılmasıyla yaklaşık olarak bulunur.
Fon Dağılımı (BES)Emeklilik: Bireysel emeklilik hesabındaki birikimin farklı emeklilik fonları arasında paylaştırılması; katılımcı, mevzuatın izin verdiği sınırlar içinde dağılımı belirleyebilir ve dönemsel olarak değiştirebilir.

G

Gecikme FaiziBorç ve Kredi: Bir borcun son ödeme tarihinde ödenmemesi durumunda, geciken tutar üzerinden akdi faize ek olarak uygulanan; borç maliyetini artıran faiz.
Gecikmeli Tatmin (Sabır/Erteleme)Davranışsal Finans: Daha büyük veya daha kalıcı bir ödül için anlık bir hazzı erteleyebilme becerisi; kısa vadeli dürtüye direnmek uzun vadeli hedeflere ulaşmayı destekler.
Gelecek Benlik (Future Self)Davranışsal Finans: Kişinin gelecekteki kendisini bugünkünden kopuk, adeta bir yabancı gibi algılaması; bu kopukluk, uzun vadeli fayda için bugün fedakârlık yapmayı zorlaştırır.
GelirTemel Kavramlar: Bir birey veya kurumun belirli bir dönemde çalışma, yatırım veya diğer kaynaklardan elde ettiği para toplamı.
Gelir VergisiVergi: Gerçek kişilerin bir takvim yılında elde ettiği kazanç ve iratlar üzerinden alınan vergi türü; ücret, ticari kazanç, kira ve menkul sermaye iradı gibi gelir unsurlarını kapsar.
GetiriTemel Kavramlar: Bir yatırımın belirli bir dönemde sağladığı kazanç veya kaybın, genellikle başlangıç değerine oranla yüzde olarak ifade edilmesi.
GiderTemel Kavramlar: Bir birey veya kurumun belirli bir dönemde mal, hizmet veya yükümlülükler için yaptığı harcamaların toplamı.
Gider Oranı (Fon)Yatırım Araçları: Bir yatırım fonunun yönetim ve işletim masraflarının fon büyüklüğüne oranıdır; getirinin net hesaplanmasında dikkate alınan bir maliyet unsurudur.
GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hâsıla)Temel Kavramlar: Bir ülkede belirli bir dönemde üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin toplam parasal değeri.

H

Hak Kazanma (Vesting)Emeklilik: Katılımcının, sisteme yapılan devlet katkısı veya işveren katkısı gibi tutarlar üzerinde belirli süre veya koşulları sağladıkça sahiplik hakkı elde etmesi; süre dolmadan ayrılmada bu tutarların bir kısmına hak kazanılamayabilir.
Halka ArzYatırım Araçları: Bir şirketin paylarının ilk kez halka satışa sunulması sürecidir; şirket bu yolla sermaye toplar ve payları borsada işlem görmeye başlayabilir.
Hayat SigortasıSigorta: Sigortalının vefatı veya poliçede tanımlı durumların gerçekleşmesi halinde, belirlenen lehtarlara ya da sigortalıya poliçe koşullarına göre ödeme yapılmasını öngören sigorta türü.
Hedef GradyanıDavranışsal Finans: Bir hedefe yaklaştıkça çabanın ve motivasyonun artması; ilerleme görünür hâle geldikçe kişi bitişe daha güçlü yönelir.
Hisse Senedi (Pay Senedi)Yatırım Araçları: Bir anonim şirketin sermayesinin belirli bir bölümüne ortaklık hakkı veren menkul kıymet; sahibine kâr payı ve oy gibi ortaklık haklari sağlar.

I

ISINYatırım Araçları: Uluslararası Menkul Kıymet Tanımlama Numarası; bir menkul kıymeti küresel ölçekte benzersiz biçimde tanımlayan on iki karakterli standart koddur.

İ

İhtiyaç KredisiBorç ve Kredi: Belirli bir varlık teminatı gösterilmeden, tüketim veya kişisel harcamalar için kullanılmak üzere alınan; genellikle sabit taksitli ve görece kısa vadeli tüketici kredisi türü.
İkincil PiyasaYatırım Araçları: Daha önce ihraç edilmiş menkul kıymetlerin yatırımcılar arasında alınıp satıldığı piyasadır; işlemler ihraççıya değil taraflara yansır.
İstisna (Sigorta)Sigorta: Bir sigorta poliçesinin teminat kapsamı dışında bıraktığı durum, olay veya zararlar; istisna kapsamındaki hasarlar için sigortacının ödeme yükümlülüğü doğmaz.
İyimserlik YanlılığıDavranışsal Finans: Olumlu sonuçların kendi başına gelme olasılığını abartma, olumsuz sonuçlarınkini ise küçümseme eğilimi; risklerin hafife alınmasına yol açabilir.

K

Kaçırma Korkusu (FOMO)Davranışsal Finans: Başkalarının yararlandığı bir gelişmenin dışında kalma endişesiyle aceleci karar verme eğilimi; kaçırma korkusu, dikkatli değerlendirmenin yerini alabilir.
KaskoSigorta: Bir taşıtın çarpışma, çalınma, yangın gibi risklerden doğan maddi zararlarını, poliçe kapsamı çerçevesinde teminat altına alan isteğe bağlı taşıt sigortası.
Katılım FonuYatırım Araçları: Faize dayalı olmayan, faizsiz finans ilkelerine uygun varlıklara yatırım yapan yatırım fonu türüdür; portföyü katılım esaslarına göre seçilir.
Katılım HesabıYatırım Araçları: Faizsiz finans ilkelerine göre işleyen, yatırılan tutarın kâr ve zarara katılım esasıyla değerlendirildiği banka hesabı türüdür.
Katılım PayıEmeklilik: Katılımcının bireysel emeklilik sözleşmesi kapsamında düzenli olarak (aylık veya farklı periyotlarda) fona aktardığı tutar; sistemdeki birikimin temel kaynağını oluşturur.
Katma Değer Vergisi (KDV)Vergi: Mal ve hizmetlerin üretiminden tüketimine kadar her aşamada eklenen değer üzerinden alınan dolaylı bir tüketim vergisi; nihai olarak tüketiciye yansıyan bir yapıya sahiptir.
Kayıp KaçınmasıDavranışsal Finans: İnsanların aynı büyüklükteki bir kaybı, eşdeğer bir kazanca göre daha güçlü ve olumsuz hissetme eğilimi; bu asimetri kararları kayıptan uzak durmaya doğru çarpıtabilir.
KefilBorç ve Kredi: Bir borçlunun yükümlülüğünü yerine getirmemesi durumunda, borcun ödenmesinden sorumlu olmayı sözleşmeyle taahhüt eden üçüncü kişi.
Kira Sertifikası (Sukuk)Yatırım Araçları: Bir varlığa veya varlık havuzuna dayalı olarak ihraç edilen, sahibine varlıktan elde edilen gelirden pay veren faizsiz finans aracıdır.
Konut Kredisi (İpotek)Borç ve Kredi: Bir konutun satın alınması için kullanılan, satın alınan taşınmazın ipotek (teminat) gösterildiği uzun vadeli kredi; borç ödenmediğinde alacaklının ipotekli varlığa başvurma hakkı bulunur.
KrediBorç ve Kredi: Bir tutarın belirli bir vade, faiz ve geri ödeme koşuluyla ödünç verilmesi; borç alanın anaparayı faiziyle birlikte taksitler halinde geri ödeme yükümlülüğü altına girdiği finansal işlem.
Kredi NotuBorç ve Kredi: Bir kişinin geçmiş borç ödeme davranışına ve finansal geçmişine dayanılarak hesaplanan; borç geri ödeme eğilimini sayısal olarak özetleyen değerlendirme.
Kredili Mevduat Hesabı (KMH)Borç ve Kredi: Vadesiz hesap bakiyesi sıfırın altına düştüğünde, önceden tanımlı bir limite kadar otomatik borçlanma imkânı veren düzenleme; kullanılan tutara genellikle günlük faiz işletilir.
Kumarbaz YanılgısıDavranışsal Finans: Bağımsız bir olayda bir sonucun uzun süre tekrarlaması durumunda, tersinin artık daha olası hâle geldiğini sanma eğilimi; her deneme birbirinden bağımsızdır.
Kupon (Faiz Ödemesi)Yatırım Araçları: Tahvil veya benzeri borçlanma araçlarının sahibine belirli dönemlerde yapılan faiz ödemesidir; kupon oranı nominal değer üzerinden hesaplanır.
Kurumlar VergisiVergi: Şirket, kooperatif ve benzeri tüzel kişilerin bir hesap döneminde elde ettiği kurum kazancı üzerinden alınan vergi; gerçek kişilerin gelir vergisine benzer biçimde kurumların kazancını konu alır.

L

LikiditeTemel Kavramlar: Bir varlığın değer kaybına uğramadan ne kadar hızlı ve kolay nakde çevrilebildiğini gösteren özellik.
Likit FonYatırım Araçları: Kısa vadeli ve düşük dalgalanmalı araçlara yatırım yapan, paylarının hızlı biçimde nakde çevrilebilmesi öne çıkan yatırım fonu türüdür.

M

Menkul Kıymet Gelir VergisiVergi: Hisse senedi, tahvil, fon ve benzeri menkul kıymetlerden elde edilen alım-satım kazancı, faiz veya kâr payı gibi gelirlerin vergilendirilmesi; genellikle kaynakta stopaj yoluyla veya beyan yoluyla uygulanır.
Merkez BankasıTemel Kavramlar: Bir ülkede para politikasını yürüten, para arzını ve fiyat istikrarını yönetmekle görevli kamu otoritesi.
Mevcudiyet Yanlılığı (Availability)Davranışsal Finans: Bir olayın olasılığını, akla kolay gelmesine göre değerlendirme eğilimi; canlı ya da yakın zamanda duyulan örnekler, gerçek sıklığından bağımsız olarak abartılabilir.
MevduatYatırım Araçları: Bir bankaya belirli veya belirsiz vadeyle yatırılan ve karşılığında faiz elde edilebilen para birikimidir; vadeli ve vadesiz türleri bulunur.
MuafiyetSigorta: Bir hasarda sigortalının kendi üzerinde kalan, sigortacının tazminattan düştüğü tutar veya oran; muafiyet altında kalan küçük hasarlar sigortalı tarafından karşılanır.

N

Nakit AkışıTemel Kavramlar: Belirli bir dönemde bir bireye veya kuruma giren ve çıkan para hareketlerinin bütünü.
Nakit AvansBorç ve Kredi: Kredi kartı limitinin bir bölümünün nakit olarak çekilmesi; genellikle çekim anından itibaren faiz işletilen ve ek ücrete tabi olan kısa vadeli borçlanma yöntemi.
Net Aktif Değer (NAV)Yatırım Araçları: Bir fonun toplam varlıklarından yükümlülükleri düşülerek bulunan net değeridir; pay başına NAV, fon değerinin dolaşımdaki pay sayısına bölünmesiyle hesaplanır.
Net DeğerTemel Kavramlar: Bir kişinin veya kurumun sahip olduğu tüm varlıkların toplamından borçlarının çıkarılmasıyla bulunan tutar.
Nominal DeğerTemel Kavramlar: Bir varlığın veya tutarın enflasyon etkisinden arındırılmamış, üzerinde yazan güncel para birimi cinsinden ifade edilen değeri.

O

Otomatik KatılımEmeklilik: Çalışanların işveren aracılığıyla bireysel emeklilik sistemine varsayılan olarak dahil edildiği düzenleme; katılımcının belirli süre içinde sistemden ayrılma (cayma) hakkı bulunur.

Ö

Özel Tüketim Vergisi (ÖTV)Vergi: Yasada belirlenmiş belirli ürün gruplarından (akaryakıt, motorlu taşıt, tütün, alkollü içecek gibi) tek aşamada alınan dolaylı vergi; kapsamı ve tarifesi mevzuatla belirlenir.

P

Panik SatışıDavranışsal Finans: Ani düşüş veya olumsuz haber karşısında korkuyla, plan dışı ve aceleyle elden çıkarma davranışı; duygusal tepki, önceden belirlenmiş bir stratejinin önüne geçer.
Para ArzıTemel Kavramlar: Bir ekonomide dolaşımdaki nakit ile mevduatların oluşturduğu, kullanılabilir toplam para miktarı.
Para Piyasası FonuYatırım Araçları: Portföyü kısa vadeli borçlanma araçları ve mevduat gibi para piyasası enstrümanlarından oluşan, kısa vadeli değerlendirmeye yönelik fon türüdür.
Para Yanılsaması (Money Illusion)Davranışsal Finans: Tutarları enflasyondan arındırılmış gerçek değeri yerine nominal rakam olarak algılama eğilimi; satın alma gücündeki değişim gözden kaçırılabilir.
PoliçeSigorta: Sigortalı ile sigortacı arasındaki sözleşmeyi belgeleyen; teminat kapsamını, prim tutarını, süreyi, muafiyet ve istisnaları içeren yazılı belge.
PortföyTemel Kavramlar: Bir kişinin veya kurumun sahip olduğu yatırım araçlarının ve varlıkların bütünü.
Portföy DağılımıYatırım Araçları: Bir yatırım portföyündeki varlıkların farklı varlık sınıfları, sektörler veya araçlar arasında nasıl paylaştırıldığını gösteren yapıdır.
PrimSigorta: Sigorta teminatının sağlanması karşılığında sigortalının sigortacıya ödediği bedel; riskin büyüklüğüne ve teminat kapsamına göre belirlenir.
Prim Ödeme Gün Sayısı KavramıEmeklilik: Emekli aylığına hak kazanmada dikkate alınan, kişi adına ödenmiş sosyal güvenlik primlerinin toplam gün sayısı; yaş koşulunun yanında aranan temel şartlardan biridir ve mevzuatla belirlenir.

R

Reel DeğerTemel Kavramlar: Nominal değerin enflasyondan arındırılmasıyla bulunan, satın alma gücü cinsinden ifade edilen gerçek değer.
Reel GetiriTemel Kavramlar: Nominal getiriden enflasyonun çıkarılmasıyla bulunan, satın alma gücündeki gerçek değişimi gösteren getiri.
ResesyonTemel Kavramlar: Ekonomik faaliyetin genelinde belirgin ve yaygın bir daralmanın birkaç ay boyunca sürdüğü ekonomik durgunluk dönemi.
RiskTemel Kavramlar: Bir yatırımın gerçekleşen sonucunun beklenenden farklı olma, kayıp yaşanma veya belirsizlik içerme olasılığı.

S

Satın Alma GücüTemel Kavramlar: Belirli bir miktar parayla satın alınabilen mal ve hizmet miktarı; enflasyon arttıkça azalan değer ölçüsü.
Seri (Streak) EtkisiDavranışsal Finans: Kesintisiz sürdürülen bir alışkanlık zincirinin kendi başına değer kazanması; kişi seriyi bozmamak için davranışı sürdürmeye motive olur.
Sıcak El YanılgısıDavranışsal Finans: Art arda gelen olumlu sonuçların bir eğilime dönüştüğü ve devam edeceği sanısı; oysa bağımsız olaylarda geçmiş sonuçlar geleceği belirlemez.
SigortaSigorta: Belirli bir prim karşılığında, önceden tanımlı risklerin gerçekleşmesi durumunda oluşan zararın sigortacı tarafından tazmin edilmesini öngören sözleşmeye dayalı risk aktarım mekanizması.
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)Emeklilik: Türkiye'de zorunlu sosyal güvenliği yürüten kamu kurumu; emeklilik, sağlık, iş kazası ve benzeri sigorta kollarını yöneterek çalışanların ve bakmakla yükümlü oldukları kişilerin güvencesini sağlar.
Sosyal Güvenlik PrimiEmeklilik: Çalışanın kazancı üzerinden hesaplanarak çalışan ve işveren payı olarak sosyal güvenlik kurumuna ödenen zorunlu katkı; emeklilik ve diğer sigorta haklarının kazanılmasında esas alınır.
Sosyal KanıtDavranışsal Finans: Belirsizlik anında doğru davranışı başkalarının ne yaptığına bakarak belirleme eğilimi; kalabalığın seçimi, o seçimin doğruluğunun kanıtı gibi algılanabilir.
Statüko YanlılığıDavranışsal Finans: Mevcut durumu değiştirmeden koruma eğilimi; değişimin getirebileceği belirsizlik ve çaba, harekete geçmeyi caydırarak kararı olduğu gibi bırakmaya iter.
StopajVergi: Bir gelirin, ödeme kaynağında (banka veya aracı kurum tarafından) kesilip vergi dairesine yatırılan vergi kısmı; kaynakta kesinti olarak da anılır ve kişinin ayrıca ödeme yapmasını önlemeyi amaçlar.
Sürü Psikolojisi (Herding)Davranışsal Finans: Bireylerin kendi analizinden çok kalabalığın davranışını taklit etme eğilimi; başkaları bir yöne hareket ettiğinde aynı yöne gitmenin daha güvenli hissettirmesiyle açıklanır.

T

Taahhüt Aracı (Commitment Device)Davranışsal Finans: Gelecekteki dürtüsel davranışı sınırlamak için kişinin bugünden kendine koyduğu bir kural veya kısıt; iradenin zayıfladığı anlarda hedefe bağlı kalmayı kolaylaştırır.
TahvilYatırım Araçları: İhraç eden devlet veya şirketin borçlanmak için çıkardığı, vadesi genellikle bir yıldan uzun olan ve belirli dönemlerde faiz ödemesi içeren borçlanma aracıdır.
TaksitlendirmeBorç ve Kredi: Bir tutarın tek seferde değil, belirli bir vade boyunca eşit veya değişen dilimler halinde ödenmesi düzeni; genellikle her taksitte anapara ve faiz bileşenlerini içerir.
Tamamlayıcı EmeklilikEmeklilik: Zorunlu sosyal güvenlik sisteminden alınan emekli aylığına ek gelir oluşturmayı amaçlayan gönüllü emeklilik birikimi; kişinin emeklilik dönemindeki gelirini destekleme mantığına dayanır.
Tamamlayıcı Sağlık SigortasıSigorta: Kamu sağlık güvencesi kapsamındaki hizmetlerde, anlaşmalı kurumlarda oluşan fark ücretlerinin poliçe koşulları çerçevesinde karşılanmasını sağlayan sağlık sigortası türü.
Tasarruf OranıTemel Kavramlar: Elde edilen gelirin harcanmayıp biriktirilen kısmının, toplam gelire oranı.
Taşıt KredisiBorç ve Kredi: Kara, deniz veya hava aracı alımı için kullanılan; genellikle finanse edilen taşıtın teminat gösterildiği ve konut kredisine kıyasla daha kısa vadeli olan kredi türü.
Taze Başlangıç Etkisi (Fresh Start)Davranışsal Finans: Yılbaşı, ayın ilk günü ya da doğum günü gibi zamansal dönüm noktalarının, insanları yeni bir hedefe başlamaya ve geçmişten kopmaya daha istekli kılması.
TazminatSigorta: Teminat kapsamındaki bir riskin gerçekleşmesi sonucu oluşan zarara karşılık, poliçe koşullarına ve muafiyetlere göre hesaplanarak sigortalıya veya lehtara ödenen tutar.
TEFASYatırım Araçları: Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu; farklı kurucuların yatırım fonlarının tek bir platform üzerinden alınıp satılabildiği elektronik dağıtım sistemidir.
TemettüYatırım Araçları: Bir şirketin elde ettiği kârın ortaklara dağıtılan kısmı; kâr payı olarak da anılır ve nakit ya da pay olarak dağıtılabilir.
Temettü VergilendirmesiVergi: Şirketlerin ortaklarına dağıttığı kâr payının (temettü) vergilendirilme biçimi; kaynakta stopaj kesintisi ve belirli koşullarda yıllık beyan yükümlülüğü gündeme gelebilir. Uygulama esasları mevzuata bağlıdır.
Temettü VerimiYatırım Araçları: Bir pay başına dağıtılan yıllık temettünün, payın piyasa fiyatına oranıdır; genellikle yüzde olarak ifade edilir ve zamanla değişir.
TeminatBorç ve Kredi: Bir borcun geri ödenmesini güvence altına almak için gösterilen varlık veya hak; borç ödenmediğinde alacaklının başvurabileceği güvence (örneğin ipotek, rehin).
Teminat (Sigorta)Sigorta: Bir sigorta poliçesinin güvence altına aldığı risklerin ve bunlar için ödenecek azami tutarın kapsamı; hangi zararların poliçe kapsamında karşılanacağını tanımlar.
Temsililik Yanlılığı (Representativeness)Davranışsal Finans: Bir olayın olasılığını, onun bir kalıba ne kadar benzediğine bakarak değerlendirme eğilimi; temel oranlar ve istatistiksel gerçekler bu benzerlik uğruna göz ardı edilebilir.

U

Uygulama Niyeti (Implementation Intention)Davranışsal Finans: Bir hedefi "şu durumda şunu yapacağım" biçiminde somut bir eyleme bağlama; niyeti belirli bir zaman, yer ve tetikleyiciye iliştirmek eyleme geçme olasılığını artırır.

V

VadeTemel Kavramlar: Bir finansal ürünün veya borcun başlangıcı ile ödemesinin ya da sona ermesinin gerçekleşeceği tarih arasında geçen süre.
Varlık SınıfıYatırım Araçları: Benzer özellikler taşıyan ve benzer kurallara tabi finansal araçların oluşturduğu gruptur; hisse senedi, tahvil, döviz ve emtia başlıca örneklerdir.
Varsayılan Etkisi (Default)Davranışsal Finans: Önceden ayarlanmış seçeneğin, insanların değiştirme çabasından kaçınması nedeniyle olduğu gibi benimsenme eğilimi; varsayılanlar sonuçları güçlü biçimde şekillendirir.
VergiVergi: Kamu hizmetlerinin finansmanı için devletin, kişilerden ve kurumlardan yasal düzenlemelere dayanarak karşılıksız ve zorunlu olarak aldığı ekonomik değer; oran ve kapsamı mevzuatla belirlenir ve zamanla değişebilir.
Vergi DilimiVergi: Artan oranlı vergilendirmede, matrahın büyüklüğüne göre farklı vergi oranlarının uygulandığı gelir aralıkları; gelir arttıkça üst dilimlere geçilerek daha yüksek oran uygulanabilir. Dilim sınırları mevzuatla güncellenir.
Vergi ErtelemesiVergi: Doğmuş veya doğacak bir vergi yükümlülüğünün, yasal düzenleme çerçevesinde daha ileri bir tarihe bırakılması; verginin ortadan kalkması değil, ödeme zamanının değişmesi anlamına gelir.
Vergi İstisnasıVergi: Normalde vergilendirilmesi gereken bir gelir, işlem veya değerin, yasada belirtilen koşullar altında vergi dışında tutulması; kapsam ve şartlar ilgili mevzuatla tanımlanır.
Vergi MatrahıVergi: Verginin hesaplanmasında esas alınan tutar; vergiye tabi gelir veya değerden yasal indirim ve istisnalar düşüldükten sonra kalan ve üzerinden vergi oranının uygulandığı tabandır.
Vergi MükellefiVergi: Vergi kanunlarına göre üzerine vergi borcu düşen gerçek veya tüzel kişi; verginin ödenmesinden ve ilgili yükümlülüklerin (beyan, kayıt) yerine getirilmesinden sorumlu olan taraftır.
Volatilite (Oynaklık)Temel Kavramlar: Bir varlığın fiyatının veya getirisinin zaman içinde ne kadar dalgalandığını, iniş çıkışların büyüklüğünü ölçen istatistiksel kavram.

Y

Yatırım FonuYatırım Araçları: Birçok yatırımcının birikimlerinin bir araya getirilerek çeşitli varlıklardan oluşan bir portföyde profesyonelce yönetildiği kolektif yatırım aracıdır; katılımcılar pay sahibi olur.
Yeniden YapılandırmaBorç ve Kredi: Ödemekte zorlanılan bir borcun vade, taksit tutarı veya faiz koşullarının borçlu ile alacaklı arasında yeniden düzenlenmesi; genellikle vadenin uzatılması yoluyla taksitin küçültülmesini içerir.
Yıllık Gelir Sigortası (Annüite)Emeklilik: Biriken bir tutarın, belirli veya ömür boyu bir dönem boyunca düzenli ödemelere dönüştürülmesini konu alan sigorta ürünü türü; emeklilik döneminde düzenli nakit akışı oluşturma amacı taşır. Şartlar sözleşmeye ve mevzuata bağlıdır.
Yıllık Maliyet OranıBorç ve Kredi: Bir kredinin faiz dışındaki masraf, vergi ve ücretlerini de içerecek şekilde yıllık bileşik esasla hesaplanan toplam maliyet oranı; farklı kredilerin gerçek maliyetini karşılaştırmayı sağlayan ölçü.

Z

Zihinsel Muhasebe (Mental Accounting)Davranışsal Finans: Paranın kaynağına ya da amacına göre zihinde ayrı kutulara yerleştirilmesi ve her kutunun farklı değerlendirilmesi; oysa paranın değeri kaynağından bağımsızdır.

Kavramları uygulamada görmek için eğitim modüllerine ve blog yazılarına göz atabilirsin.