Hangi borç önce: küçük olan mı, faizi yüksek olan mı?

İki borcun varsa ve her ay asgarilerin üstünde bir para ayırabiliyorsan cevap iki yönteme dayanır. Çığ yöntemi fazla parayı faizi en yüksek borca verir ve toplamda en az faizi öder. Kartopu yöntemi fazla parayı tutarı en küçük borca verir ve ilk borcu en erken bitirir. İki borç, hangisi önce aracının varsayılan örneğinde iki yol aynı borcu seçer: 40.000 liralık kart borcu hem küçük hem faizi yüksek olduğu için iki yol da 18 ayda biter ve toplam faiz 44.048,25 lira olur. Faizler yer değiştirdiğinde ise yollar ayrışır: çığ 2.342,05 lira daha az faiz öder, kartopu ilk borcu 10 ay daha erken kapatır.

Önce dört terim

Asgari ödeme, bir borç için her ay ödemek zorunda olduğun en düşük tutardır. Kredi kartında dönem borcunun bir yüzdesi, kredide taksittir. Dönem borcu, ekstre kesildiğinde kartta biriken toplam borçtur. Akdi faiz, sözleşmede yazan ve her ay kalan borca uygulanan orandır; kartta aylık ilan edilir. Bu yazıdaki bütün faizler aylıktır.

Bir de ödeme kapasitesi var: gelirinden zorunlu giderlerin çıkınca borçlara ayırabildiğin para. Araç buna “her ay borçlara ayırabileceğin toplam” der.

Çığ ve kartopu ne yapar?

İki yöntem de aynı kuralla başlar. Her ay her borcun asgarisi ödenir. Bütçeden artan para tek bir borca gider. O borç bitince ödemesi ötekine devrolur; bütçe küçülmez.

Fark, artan paranın hangi borca gittiğidir.

• Çığ (borç çığı yöntemi): faizi en yüksek borca. Matematik olarak en az toplam faiz.
• Kartopu (borç kartopu yöntemi): tutarı en küçük borca. İlk borç en erken kapanır; toplam faiz biraz fazla olabilir.

Aracın örneği: 40.000 ve 120.000

Aracın varsayılan girdileri şunlar:

Girdi	Birinci borç	İkinci borç
Tutar	40.000 lira	120.000 lira
Aylık faiz	%3,25	%2,80
Asgari ödeme	2.000 lira	4.500 lira

Aylık bütçe 12.000 lira. Asgarilerin toplamı 6.500 lira; kalan 5.500 lira öncelikli borca gider. İki borç da kart ve tüketici kredisi sınıfında: faizin üzerine KKDF ve BSMV (toplam %30) biner, araç bunu kendiliğinden ekler.

İlk ayda faizler şöyle oluşur: birinci borca 1.300 lira, ikinci borca 3.360 lira; vergileri 390 ve 1.008 lira. Ödemeler 7.500 ve 4.500 lira. Ay sonunda kalanlar 34.190 ve 119.868 lira.

Bu örnekte birinci borç hem küçük hem faizi yüksek. Çığ ona bakar, “faizi yüksek” der; kartopu ona bakar, “küçük” der. İki yol aynı borcu seçer. Sonuç:

• Birinci borç 7. ayda biter.
• 8. aydan itibaren 12.000 liranın tamamı ikinci borca gider.
• İki borç 19. ayda, yani 1 yıl 7 ayda kapanır.
• Toplam faiz 49.655,15 lira, vergi 14.896,55 lira; ikisi 64.551,70 lira, toplam ödeme 224.551,70 lira.

Araç bu durumda “iki yolun faiz ve vergi toplamı aynı” yazar. Aynı olması bir yanlış değil; iki kuralın aynı adrese işaret ettiğini gösterir.

Yollar ne zaman ayrışır?

Ayrışma, küçük borcun faizi düşük olduğunda başlar. Aracın kaydırıcılarında faizleri yer değiştir: birinci borç %2,80, ikinci borç %3,25 olsun. Bu sefer:

	Çığ	Kartopu
Önce kapanan	İkinci borç (faizi yüksek)	Birinci borç (küçük)
İlk borcun bittiği ay	18. ay	7. ay
Tüm borcun bittiği ay	20. ay	20. ay
Toplam faiz ve vergi	74.280,50 lira	78.530,92 lira

Fark 4.250,42 lira, çığ lehine. Kartopu ise ilk borcu 11 ay daha erken kapatır: 7. ayda bir borç biter ve elde tek borç kalır.

Bu iki sayı aynı anda doğrudur. Biri para, öteki takvimdir. Hangisinin daha önemli olduğu kişiden kişiye değişir; araç bunu seçmez, ikisini yan yana koyar.

İlk adım ne?

1. İki borcun tutarını, aylık faizini ve asgarisini ekstreden yaz. Kredi faizi yıllıksa on ikiye böl.
2. Her ay borçlara ayırabildiğin toplamı yaz. Asgarilerin toplamından az olamaz.
3. Aracın verdiği iki bitiş ayını ve faiz farkını oku.

Bu yazı sıfırdan başlayanın yol haritasında ikinci adımdır; birinci adım kenarda bir aylık güvencedir.

Özet

• Çığ faizi yüksek borcu, kartopu tutarı küçük borcu önce kapatır; ikisi de asgarileri öder.
• Aracın örneğinde küçük borç aynı zamanda faizi yüksek olduğu için iki yol aynıdır: 18 ay, 44.048,25 lira faiz.
• Faizler yer değiştirince çığ 2.342,05 lira daha az faiz öder, kartopu ilk borcu 10 ay erken bitirir.
• Araç yöntem seçmez; iki bitiş ayını ve faiz farkını yan yana gösterir.