Beş dakikada beş cevap: kira tavanı, zam, kıdem, kart borcu, taksit

“Taksit ne kadar, söyle geçeyim.” Bu makale o cümle için yazıldı. Altı durak, her durakta bir soru, motordan tek bir sayı, üç adım ve aracın bağı. Sayılar araçların varsayılan girdileriyle üretildi; araca gidince aynı manşeti görürsün, kendi rakamını yazınca sayı değişir, adımlar değişmez. Yasal sayılar tarihiyle anılır ve araçtaki parametre dosyasından okunur.

Yol altı duraktan geçer: kira artış tavanı, zam, kıdem tazminatı, kart borcu, taksit ve saat karşılığı. İlk üçü gelirle ilgilidir: kiraya ne kadar ödeyeceksin, maaşın gerçekten arttı mı, ayrılırsan ne alırsın. Son üçü harcamayla: borç ne zaman biter, taksitte faiz var mı, bu fiyat kaç saat. Her durakta koyu yazılmış cevap, aracın manşetiyle aynıdır.

Ev sahibi en çok ne kadar zam yapabilir?

Cevap: Ağustos 2026 yenilemesinde tavan %31,90; 25.000 liralık kira en çok 32.974,38 liraya çıkar.

Kira artış tavanı, yenileme ayından bir önceki ayın TÜİK “on iki aylık ortalamalara göre değişim” oranıdır (Türk Borçlar Kanunu madde 344). Yıllık enflasyon değil: son on iki ayın endeks ortalaması, ondan önceki on iki ayın ortalamasına bölünür. Bu yüzden tek bir ayın sıçraması oranı az etkiler ve yıllık enflasyon düşerken kira tavanı bir süre daha yüksek kalır. Temmuz yenilemelerinde oran %32,03’tü.

Üç adım:

1. Sözleşmedeki kira yenileme dönemini bul; bir önceki ayın verisi esastır.
2. O ayın on iki aylık ortalama değişim oranını al.
3. Kirayı (1 + oran) ile çarp: 25.000 × 1,3190 = 32.974,38.

Temmuz 2022 – Haziran 2024 yenilemelerinde konut kiralarında geçici %25 tavanı uygulandı; araç bunu parametre dosyasından okur ve önceki yılların tavanını yanına koyar. Oran bir üst sınırdır; sözleşmede daha düşük oran varsa o geçerlidir. Araç: kira artış tavanı. Devam yazısı: kira artış tavanı nasıl hesaplanır.

Zam enflasyonu karşıladı mı?

Cevap: Temmuz 2025’te 40.000, Temmuz 2026’da 56.000 lira alan kişinin alım gücü %6,3 arttı.

Nominal artış %40, aynı on iki ayda TÜFE %31,7. İkisi çıkarılmaz, bölünür; buna Fisher denklemi denir: 1,40 / 1,317 − 1 = %6,3. Reel ücret, yeni maaşın eski ayın parasıyla karşılığıdır: 56.000 lira Temmuz 2025 parasıyla 42.504,94 lira eder. Enflasyonu tam karşılayan maaş 52.699,76 lira olurdu; zam bunun 3.300,24 lira üstünde kaldı.

Üç adım:

1. Eski ve yeni maaşı aynı cinsten (ikisi net ya da ikisi brüt) iki ayla yaz.
2. Yeni maaşı o dönemin TÜFE değişimiyle indirgeyip eski maaşa böl.
3. Sonuç eksiyse araç enflasyon farkı zammı için gereken rakamı yazar; bu bir yargı değil, bir sonraki görüşmenin sayısıdır.

Araç TÜİK genel endeksini kullanır; bütçesinin büyük kısmı kira olan birinin kişisel enflasyonu farklı olabilir. Araç: zam enflasyonu karşıladı mı.

İşten ayrılırsan eline ne geçer?

Cevap: On yıl kıdem ve 50.000 lira brütle kıdem net 496.476,89 lira; sekiz hafta ihbarla toplam 575.101,82 lira.

Kıdem tazminatı, giydirilmiş brüt ücret çarpı tam yıl artı artık günlerin 365’te payıdır. Giydirilmiş brüt, maaşa yıllık düzenli ek ödemelerin on ikide birinin eklenmiş hâli; örnekte ek ödeme yok. Kıdeme esas ücret, giydirilmiş brüt ile kıdem tavanının küçük olanıdır: Temmuz 2026 tavanı 73.729,87 lira, 50.000 altında kalır. 1 Mart 2016 – 1 Mart 2026 arası 3.652 gün, 10 yıl 2 gün: brüt 500.273,97 lira. Kıdem gelir vergisinden istisnadır; yalnız binde 7,59 damga vergisi kesilir, net 496.476,89 lira. İhbar süresi on yılda sekiz hafta: 50.000 / 30 × 7 × 8 = 93.333,33 lira brüt, %15 gelir vergisi ve damga düşünce net 78.624,93 lira.

Üç adım:

1. Giriş ve ayrılış tarihini, brüt ücreti ve yıllık ek ödemeleri yaz.
2. Tavanı, damga vergisini ve ihbar kademesini akordiyonda kontrol et; hepsi tarihli, hepsi değiştirilebilir.
3. Manşetteki net toplamı al; yıl yıl birikim tablosu altında durur.

Bu bir hesap, hukuki görüş değil: hangi fesih hâllerinde hak kazanıldığını araç değerlendirmez. Aracın varsayılan ayrılış tarihi bugündür, manşet her gün 136,99 lira büyür. Araç: kıdem ve ihbar tazminatı. Devam yazısı: kıdem tazminatı brütten nete beş adım.

Asgariyi ödesen kart borcu ne zaman biter?

Cevap: 50.000 lira borç, 60.000 lira limit, aylık %3,75 faizle 24 ay; ama ilk ay ödemesi 20.900 lira.

Asgari ödeme, dönem borcunun yüzdesidir ve limit 50.000 liranın üstünde olduğu için oran %40 (BDDK, Eylül 2026). Akdi faiz dönem borcuna göre kademelidir; 50.000 lira borç için TCMB azami faiz oranı aylık %3,75 (Eylül 2026) ve ekstrede faizin üzerine %15 KKDF ile %15 BSMV biner. Her ay faiz ve vergi kalan borca işler, asgari yeniden hesaplanır, ödeme küçülür: ilk ay 20.900 lira, altıncı ay 2.025,28 lira, on ikinci ay 123,05 lira ve kalan 184,58 lira. Borç sıfıra yaklaşır ama bir yıl daha sürünür; toplam faiz ve vergi 6.032,06 lira (5.026,73 faiz, 1.005,33 vergi). Her ay sabit 3.000 lira ödeyen kişi 32 ayda bitirir ve 44.500,44 lira faiz ve vergi öder. Limit 50.000 lira ve altındaysa asgari %20’ye iner: 59 ay, 15.139,05 lira faiz ve vergi, ilk ay 10.450 lira.

Üç adım:

1. Ekstreden dönem borcunu ve limiti al.
2. Araçta “asgariyi” seç; ay sayısını ve ilk ay ödemesini oku.
3. “Sabit tutar” seçeneğine geç, bütçene sığan rakamı yaz; iki yol yan yana durur, karar senindir.

Araç gecikme faizini ve yeni harcamayı modellemez; ödeme kapasiten sabit tutarın altındaysa araç “bitmiyor” der ve gereken en düşük ödemeyi yazar. Araç: kredi kartı borcu kapatma. Devam yazısı: asgari ödemeyle kart borcu ne zaman biter.

Vade farksız taksitte gerçekten faiz yok mu?

Cevap: Peşin 60.000, on iki taksitle 66.000 lira: taksitin içindeki örtük faiz yıllık %19,5. Parayı %39,2 netle değerlendirebiliyorsan taksit yolu vade sonunda 8.992,30 lira önde.

Taksitli toplam peşinden yüksekse aradaki vade farkı bir borçlanma maliyetidir. Araç, peşin fiyatı on iki taksitin bugünkü değerine eşitleyen aylık oranı bulur: %1,50, yıllık etkin %19,5. Bankanın adını koymadığı faiz budur. İkinci soru “yine de taksit mi”: peşin ödemeyip parayı yatırırsan ve taksitleri gelirden ödersen, vade sonunda taksit yolu 88.241,56, peşin yolu 79.249,26 lira eder. Alternatif getiri varsayılanı Ağustos 2026 TL mevduat faizinden (%47,5 brüt) kısa vade stopajı (%17,5) düşülerek gelir; kendi seçeneğini yazınca sonuç değişir ve iki yönde de gidebilir.

Üç adım:

1. Peşin fiyatı, taksitli toplamı ve taksit sayısını yaz.
2. Manşetteki örtük faizi oku; sıfırsa vade farkı yok demektir.
3. Alternatif getiri kaydırıcısını kendi seçeneğine çek; “önde olan” satırı değişirse karar da değişir.

Araç taksit ya da peşin önermez; iki yolu aynı kurallarla karşılaştırır. Araç: taksit mi peşin mi.

Bu harcama kaç saatlik emek?

Cevap: 45.000 lira net gelirle 35.000 liralık harcama 151,7 saat, 16,9 iş günü.

Saat başı net gelir, aylık net bölü aylık çalışma saatidir: 45.000 / 195 = 230,77 lira. 195, İş Kanunu madde 63’teki haftalık 45 saatin aylık karşılığı. 35.000 / 230,77 = 151,67 saat; günde dokuz saatle 16,85 iş günü, gelirin %78’i. Aynı harcama Ocak 2026 net asgari ücretiyle (28.075 lira) 243,1 saat. On iki taksitte ayda 2.916,67 lira, 12,6 saat. Fırsat maliyeti burada saat cinsinden ölçülür; taksitin içindeki faiz bir önceki durağın işidir.

Üç adım:

1. Aylık net gelirini ve harcamayı yaz; taksitliyse toplam tutarı.
2. Çalışma saatlerini akordiyonda kontrol et; yarı zamanlıysan değiştir.
3. Saati ve iş gününü al. Araç harcamayı nitelemez; karar senindir.

Araç: bu harcama kaç saat çalışmam. Devam yazısı: bu telefon kaç saatlik maaş.

Beş dakika dolduysa burada durabilirsin. Sayılar araçlarda durur; parametre değişince araç değişir, bu makale tarihli kalır. Kendi rakamınla aynı adımları yürütmek bir dakikadan az sürer ve her araç sonucu kaydetmene ya da yazdırmana izin verir.

Nereden devam

Dört devam yazısı:

• Kira artış tavanı nasıl hesaplanır: on iki aylık ortalama
• Kıdem tazminatı: brütten nete beş adımda hesap
• Asgari ödemeyle kart borcu ne zaman biter? Bir örnekle
• Bu telefon kaç saatlik maaş? Fiyatı zamana çevirmek

Altı araç:

• Kira artış tavanı
• Zam enflasyonu karşıladı mı?
• Kıdem ve ihbar tazminatı
• Kredi kartı borcu kapatma
• Taksit mi peşin mi?
• Bu harcama kaç saat çalışmam?

Her sayı tarihli, her parametre araçta görünür ve değiştirilebilir. Bu bir hesap dizisi; hukuki görüş ya da yatırım tavsiyesi değildir.