Bu rakam nereden geliyor? Veri kaynakları, yasal parametreler ve hesap yöntemi

Bir aracın sana bir rakam verdiğini düşün: kira artış tavanı yüzde 31,90, kıdem tazminatı 521.627 lira, tapu günü 243.034 lira. İlk soru rakamın kendisi değil, arkasıdır: bu sayıyı kim, hangi veriyle, hangi formülle hesapladı ve nerede yanılabilir? Bu makale o soruya sitenin bütün araçları için tek bir cevap verir ve altı araçta cevabın ekranda nerede durduğunu gösterir.

Kural şu: sitedeki her rakam üç kaynaktan birinden gelir ve hangisinden geldiği gizlenmez. Hesap motoruna gömülü tek bir sayı yoktur.

Üç kaynak türü

Birinci tür, robot serileri. TÜFE genel endeksi, altın, dolar ve euro, mevduat faizi, konut fiyat endeksi ve BIST 100; hepsi TCMB EVDS’den seri koduyla çekilir ve veri/ altında birer dosyada durur. Veri hattı her koştuğunda seri yeniden iner, bir kalite kapısından geçer (sıfır fiyat, ani sıçrama, donuk seri, tarih boşluğu) ve veri/ust-veri.json dosyasına son gözlem tarihi yazılır. Bu makale yazılırken TÜFE’nin son gözlemi Temmuz 2026, mevduat faizinin Ağustos 2026’ydı.

İkinci tür, elle bakımlı yasal parametreler. Kıdem tavanı, damga vergisi oranı, tapu harcı oranı, kira geliri istisnası, erken ödeme tazminatı kademeleri gibi sayılar bir seriden inmez; bir mevzuat metninden okunur. Her biri veri/ altında ayrı bir dosyadadır ve dosya beş şeyi taşır: kaynak, kaynak adresi, geçerlilik tarihi, giriş tarihi ve bir “doğrulandı” bayrağı. Bayrak kapalıysa araç çalışmaz ve ekranda “henüz doğrulanmadı” der. Bu dosyaların takvimi mevzuatın takvimidir: kıdem tavanı Ocak ve Temmuz, harç ve vergi tarifeleri Ocak.

Üçüncü tür, senin girdin. Otomobilin yıllık değer kaybı, kiralık evin boş ayı, zam görüşmesindeki iki maaş; bunları araç bilemez, sen yazarsın. Varsayılanlar bir örnek değerdir ve girdi alanının yanındaki not bunu söyler. Araç geleceğe dair varsayım üretmez; ürettiği her sayı ya bir seriden, ya bir parametreden, ya da senin yazdığından türer.

Robot serisi: zam ve kira artışı

Zam enflasyonu karşıladı mı aracı tek bir seri okur: TÜFE genel endeksi, TCMB EVDS TP.GENENDEKS.T1. Varsayılan girdi 40.000 liradan 56.000 liraya, Temmuz 2025’ten Temmuz 2026’ya. Nominal artış yüzde 40; endeks 3.196,66’dan 4.211,58’e çıktığı için enflasyon yüzde 31,75; Fisher denklemi ile reel ücret değişimi yüzde 6,26. Enflasyonu tam karşılayan maaş 52.699,76 lira. Kaynağı nerede görürsün: sayfanın başındaki güven şeridi verinin hangi tarihe kadar güncel olduğunu yazar; ay seçtiğinde kullanılan iki endeks değeri hesabın altında görünür. Devam yazısı: zam enflasyonu karşıladı mı? Fisher hesabı.

Kira artış tavanı aracı aynı seriyi başka bir formülle okur: on iki aylık ortalama değişim, yani son on iki ayın endeks ortalaması bölü önceki on iki ayın ortalaması. Ağustos 2026 yenilemesi için 3.741,50 / 2.836,67 − 1 = yüzde 31,90; TÜİK’in ilan ettiği oranla aynı. 25.000 liralık kira için üst sınır 32.974,38 lira. Bu araçta bir de elle bakımlı parametre var: 7409 sayılı Kanun’un geçici yüzde 25 tavanı, veri/kira-artis-kurali.json dosyasında başlangıç ve bitiş ayıyla durur. Kaynağı nerede görürsün: geçmiş yıllar tablosunda tavanın uygulandığı satır kaynağıyla işaretlidir; resmî oranın TÜİK ilanı olduğu şerhte yazar. Devam yazısı: kira artış oranını TÜİK mi hesaplar, biz mi.

Elle bakımlı parametre: tapu masrafı ve kredi yapılandırma

Ev alırken cepten çıkan aracı hiç seri okumaz; sekiz kalemin oranını ve tutarını veri/konut-alim-masrafi.json dosyasından alır. Dosyanın geçerlilik tarihi 1 Ocak 2026, giriş tarihi 2 Eylül 2026. Varsayılan girdi 5.000.000 liralık ev ve 2.000.000 lira kredi: tapu harcı 100.000 (Harçlar Kanunu 4 sayılı tarife, binde 20), döner sermaye ücreti 2.534 (2026 tarifesi), emlak komisyonu 100.000 artı 20.000 KDV (yönetmelik madde 20 tavanı), tahsis ücreti 10.000 (BDDK, binde 5 tavan), ekspertiz ücreti 4.000 ve ipotek tesis 3.500 (piyasa aralığı, tahmin), DASK 3.000 (girdi).

Toplam 243.034 lira, bedelin yüzde 4,86’sı. Kaynağı nerede görürsün: akordiyon başlığı “1 Ocak 2026 itibarıyla; değiştirilebilir” der ve altında kaynak cümlesi durur; tabloda her kalemin yanında dayanağı yazar. Devam yazısı: tapu harcı, komisyon, ekspertiz: her kalemin dayanağı.

Krediyi yeniden yapılandırma aracı iki parametre dosyası okur. Erken ödeme tazminatı veri/erken-kapatma.json dosyasından gelir: konut kredisinde kalan vade 36 ayı aşıyorsa kalan anaparanın yüzde 2’si, aşmıyorsa yüzde 1’i; ihtiyaç ve taşıt kredisinde sıfır. Yeni kredinin masrafları için tahsis ücreti ve ekspertiz aynı konut masrafı dosyasından alınır. Varsayılan girdi: 1.000.000 lira kalan anapara, 84 ay kalan vade, aylık yüzde 3,20 mevcut faiz, yüzde 2,50 yeni faiz, 84 ay yeni vade, konut kredisi.

Erken ödeme tazminatı 20.000 lira, masraf 9.000 lira; yeni kredi 1.029.000 lira. Devam etmek 34.443,50 lira taksit ve 2.893.254 lira toplam; yenilemek 29.422,18 lira taksit ve 2.471.463,12 lira toplam. Toplam farkı 421.790,88, taksit farkı 5.021,32 lira. Kaynağı nerede görürsün: akordiyonda tazminat oranı kademesiyle, geçerlilik tarihiyle ve yönetmelik adıyla durur; sözleşmendeki oranı yazınca varsayılanın üstüne biner.

Karışık kaynak: kira getirisi

Yatırımlık ev: kira getirisi aracı üç kaynağı aynı ekranda kullanır ve bu yüzden iyi bir sınavdır. Robot serisi: mevduat faizi, TCMB EVDS TP.TRY.MT02, son gözlem Ağustos 2026, yıllık brüt yüzde 47,48; araç yüzde 17,5 stopajı düşüp net yüzde 39,2’yi kıyas oranı olarak koyar. Yasal parametre: veri/kira-vergisi.json, 2026 için konut kira istisnası 58.000 lira, götürü gider yüzde 15 ve gelir vergisi tarifesi; kaynak Gelir Vergisi Kanunu madde 21, 74 ve 103, geçerlilik 1 Ocak 2026. Senin girdin: 6.000.000 lira fiyat, 22.000 lira kira, 30.000 lira yıllık gider, bir boş ay, 250.000 lira alım masrafı.

Sonuç: yıllık kira 264.000, tahsilat 242.000, vergi matrahı 156.400, vergi 23.460, net kira 188.540 lira. Brüt kira getirisi yüzde 4,40; net kira getirisi yüzde 3,02; kira çarpanı 22,7; amortisman 33,1 yıl. Aynı 6.250.000 liranın mevduatta net getirisi 2.450.000 lira. Araç iki seçenekten birini önermez; iki sayıyı yan yana koyar. Kaynağı nerede görürsün: mevduat oranının yanında serinin ayı, istisna ve tarifenin yanında yılı ve kanun maddesi, değer artışının hesapta olmadığı şerhte.

Yalnız senin girdin: otomobil maliyeti

Otomobilin gerçek aylık maliyeti aracı ne seri ne parametre okur; sayfanın başındaki güven şeridi “dış veriye bağlı değil” der. Yedi girdinin hepsi senindir: 1.200.000 lira fiyat, yılda 15.000 kilometre, 100 kilometrede 7 litre, litresi 55 lira, beş yıl tutma, yılda 45.000 lira sabit gider ve yüzde 15 yıllık değer kaybı. Sonuç: beş yılda değer kaybı 667.553,63 lira (ilk yıl 180.000, beşinci yıl 93.961,13; geometrik azalır), yakıt 288.750, sabit giderler 225.000; toplam sahiplik maliyeti 1.181.303,63 lira, ayda 19.688,39 lira, kilometre başına 15,75 lira.

Burada şüpheci okurun bilmesi gereken tek şey, yüzde 15’in bir veri değil bir varsayım olduğudur. Araç bunu kaydırıcının yanına yazar. Değer kaybı oranını yüzde 20 yapınca aylık maliyet değişir ve o değişimin sorumlusu araç değil, varsayımdır. Kredi faizi bilinçli olarak dışarıdadır; o taşıt kredisi aracının işidir.

Kaynağı nerede görürsün: üç yüzey

Her araç sayfasında üç yüzey var. Birincisi sayfanın başındaki güven şeridi: aracın dış veriye bağlı olup olmadığını ve bağlıysa verinin hangi tarihe kadar güncel olduğunu tek satırda yazar, yanında “nasıl hesaplanıyor” bağı durur. İkincisi akordiyon: yasal parametrenin dönemi, geçerlilik tarihi ve kaynağı burada yazılıdır ve değeri değiştirebilirsin; değiştirince manşet anında yeniden hesaplanır. Üçüncüsü veri ve yöntem sayfası: hangi seri hangi koddan geliyor, kapsanan aralık ne, veri hattı en son ne zaman koştu; bu sayfadaki sayılar elle yazılmaz, derleme anında dosyalardan okunur.

Bir de görünmeyen dördüncü yüzey var: testler. Kira artış formülünün TÜİK ilanıyla tuttuğu, kıdem hesabının bilinen bir değeri verdiği, tapu masrafının 243.034 lira çıktığı testlerle kilitlidir. Motor değişirse test kırılır ve değişiklik bilinçli olmak zorunda kalır.

Nereden devam

Şüpheci okurun yolu dört yazıyla sürer; her biri bir aracın rakamını kaynağına kadar izler:

• Zam enflasyonu karşıladı mı? Çıkarma değil bölme: Fisher hesabı
• Tapu harcı, komisyon, ekspertiz: her kalemin dayanağı ve tarihi
• Kıdem tavanı nereden geliyor? Memur katsayısı ve Ocak-Temmuz takvimi
• Kira artış oranını TÜİK mi hesaplar, biz mi? Bir doğrulama

Araçlar, yol sırasıyla: zam enflasyonu karşıladı mı, kira artış tavanı, ev alırken cepten çıkan, krediyi yeniden yapılandırma, kira getirisi, otomobilin gerçek aylık maliyeti ve kıdem ve ihbar tazminatı. Bütün serilerin kodu, kapsamı ve son koşum tarihi için veri ve yöntem sayfası.