Sıfırdan başlayanın yol haritası: önce güvence, sonra borç, sonra birikim

“Reel getiri ne demek?” diye soran kişi çoğu zaman ikinci bir soru daha taşır: “Nereden başlamalıyım?” Bu makale o ikinci soruya sıra verir. Beş adım, beş araç; her adımda bir kavram ve bir örnek rakam. Sıra şöyle: önce güvence, sonra borç, sonra emeklilik, sonra süresi belli hedef, en sonda ev. Her adımın rakamı ilgili aracın varsayılan girdilerinden gelir; araca gidince aynı sayıyı görürsün.

Sıra neden var?

Para kararları birbirine bağlıdır. Kenarda para yokken borç kapatmak, ilk beklenmedik giderde yeni borç doğurur. Borç dururken uzun vadeli birikim yapmak, borcun faizini birikimin getirisiyle yarıştırır. Süresi belli bir hedef, süresi belirsiz olandan önce planlanır. Sıra bu bağları tek tek çözer.

Sıra bir kural değil, bir başlangıç düzenidir. Bir adımı atlamak ya da iki adımı aynı anda yürütmek mümkündür. Araçlar her adımın sayısını ayrı verir; sen düzeni kendi durumuna göre kurarsın. Borcu olmayan kişi ikinci adımı geçer; çocuğu olmayan kişi dördüncü adımın yerine başka bir tarihli hedef koyar. Beş araç, beş ayrı soruya cevap verir; sıra yalnız hangi sorunun önce sorulacağını söyler.

Bir de ortak bir dil var. Beş aracın dördü getiriyi reel ister, yani enflasyondan arındırılmış. Bunun sebebi sonucun bugünün parasıyla okunmasıdır: yirmi altı yıl sonraki bir tutar, bugün kaç lira aldığıyla söylenir. Bu makalede reel getiri üçüncü adımda rakama dönüşür.

Birinci adım: kenarda bir aylık güvence

Acil durum fonu, gelir kesildiğinde ya da beklenmedik bir gider çıktığında borca girmeden geçirilecek birkaç ayın parasıdır. Aylık zorunlu gider, gelir kesilse de ödemek zorunda olduğun toplamdır: kira, faturalar, market, ulaşım, taksitler. Güvence ayı, bu giderin kaç ay karşılandığıdır.

Acil durum fonu aracının varsayılan örneği: aylık zorunlu gider 35.000 lira, hedef 6 ay, bugünkü birikim 20.000 lira, aylık katkı 7.500 lira. Getiri varsayılanı veri hattındaki güncel mevduat faizinden stopaj düşülerek alınır; Ağustos 2026 verisiyle yıllık %39,2 net.

Hedef 210.000 liradır. Bugünkü 20.000 lira, 0,6 aylık gideri karşılar. Araç üç kilometre taşı verir:

Eşik	Tutar	Ulaşma
İlk aylık güvence	35.000 lira	2. ay
Üç aylık güvence	105.000 lira	10. ay
Hedef (6 ay)	210.000 lira	19. ay

Manşet 210.000 lira değil, 2. aydır. İlk aylık güvence iki ay sonra tamamdır; altı aylık hedef 1 yıl 7 ay uzaktadır. Getiri sıfır olsaydı hedef 26. aya kayardı; ilk taş yine 2. ayda kalırdı. Hedef gider cinsinden tanımlı olduğu için enflasyon ayrıca modellenmez: gider büyüdükçe hedef de büyür.

Devam yazısı: ilk basamak, bir aylık gider.

İkinci adım: iki borcun sırası

Bir aylık güvence kenarda durunca sıra borçlara gelir. Asgari ödeme, her borç için o ay ödenmesi zorunlu en düşük tutardır. Akdi faiz, sözleşmede yazan ve kalan borca her ay uygulanan orandır. Asgarilerin üstünde kalan para tek bir borca gider; hangisine gideceği iki yöntemle belirlenir: çığ faizi yüksek borca, kartopu tutarı küçük borca.

İki borç, hangisi önce aracının varsayılan örneği: 40.000 lira, aylık %3,25 faizli bir kart borcu; 120.000 lira, aylık %2,80 faizli bir kredi; asgariler 2.000 ve 4.500 lira; aylık bütçe 12.000 lira. İki borç da kart ve tüketici kredisi sınıfında; faizin üzerine KKDF ve BSMV biner ve araç bunu kendiliğinden ekler.

Bu örnekte küçük borç aynı zamanda faizi yüksek borçtur; iki yöntem aynı borcu seçer. Birinci borç 7. ayda biter, iki borç 19. ayda kapanır, toplam faiz ve vergi 64.551,70 liradır. Faizler yer değiştirdiğinde yollar ayrışır: çığ 4.250,42 lira daha az faiz ve vergi öder, kartopu ilk borcu 11 ay daha erken bitirir. Araç seçim yapmaz; iki bitiş ayını ve faiz farkını yan yana koyar.

Bu adımın birinciden sonra gelmesinin sebebi şudur: fazla paranın tamamı borca giderken kenarda hiç para yoksa, ilk beklenmedik gider yeniden karta yazılır ve sıra başa döner. Bir aylık güvence o dönüşü keser.

Devam yazısı: hangi borç önce: küçük olan mı, faizi yüksek olan mı?

Üçüncü adım: emeklilik için ilk kova

Borçların faizi bitince birikimin getirisi tek başına kalır. Uzun vadeli birikimde ilk kova bireysel emeklilik sistemidir, çünkü içinde başka hiçbir birikim yolunda olmayan bir kalem vardır: devlet katkısı. Yatırdığın katkı payının belirli bir yüzdesi ayrı bir hesaba eklenir; Ocak 2026 itibarıyla oran %20, yıllık tavan 79.272 liradır. Hak ediş kademesi, erken çıkışta devlet katkısının ne kadarının alınacağını söyler: 3 yıl %15, 6 yıl %35, 10 yıl %60, emeklilikte %100. Bu sayılar araçtaki parametre dosyasından okunur; mevzuat değişince orada güncellenir.

BES devlet katkısı birikimi aracının varsayılan örneği: ayda 1.000 lira, 30 yaş, yıllık %3 reel getiri, %1 fon gider kesintisi. Sonuç 56 yaşında, bugünün parasıyla 487.270,12 lira: 406.058,43 lira kendi birikimin, 81.211,69 lira devlet katkısı. Yatırılan toplam 312.000 liradır. Getiri sıfır olsaydı toplam 374.400 lira olurdu; aradaki 112.870 lira getiri varsayımıdır, devlet katkısı ise bugünkü kuralla sabittir.

Reel getiri burada ilk kez rakama dönüşür: enflasyondan arındırılmış getiri. Araç reel getiri istediği için 26 yıl sonraki sayı bugünkü alım gücüyle okunur. “Reel getiri ne demek” sorusunun en kısa cevabı budur: sonucu bugünün parasıyla söyleyen getiri.

Devam yazısı: BES devlet katkısı gerçekte ne kadar? Ayda 1.000 lira örneği.

Dördüncü adım: süresi belli hedef

Bazı hedeflerin tarihi bellidir; çocuğun eğitimi bunlardan biridir. Başlangıç yılı ve süresi bilinir. Böyle bir hedef iki kavramla planlanır. Bugünkü değer, gelecekte ödenecek bir tutarın getiriyle geri sarılınca bugün kaç lira ettiğidir. Annuite, bir tutarı belirli sayıda eşit taksite dağıtan hesaptır. Bir de eğitim enflasyonu vardır: eğitim ücretlerinin genel enflasyondan farklı hızla artması; araç bunu ayrı sorar, varsayılanı sıfırdır.

Çocuğun eğitimi için birikim aracının varsayılan örneği: 6 yaşında çocuk, bugün yılda 150.000 lira tutan 4 yıllık eğitim, 18 yaşında başlangıç, yıllık %3 reel getiri. Dört yılın toplamı 600.000 lira, bugünkü değeri 402.796,65 liradır. Bunu 144 aya dağıtınca ayda 3.326,65 lira çıkar. Çocuk 7 yaşında olsaydı, yani bir yıl geç başlansaydı, aylık tutar 3.686,19 lira olurdu. Eğitim enflasyonu %2 girilirse aylık tutar 4.344,09 liraya çıkar.

Süresi belli hedefin emeklilikten sonra gelmesi şaşırtıcı görünebilir. Sebep devlet katkısıdır: BES katkısı, sistemde kalış yılıyla hak edildiği için erken başlamak takvimi öne çeker; eğitim hedefiyse tarihi bilindiği için katkıyı aylık bir tutara indirger ve o tutar bütçeye yerleşir. İki adım çoğu zaman yan yana yürür.

Devam yazısı: çocuğun eğitimi için aylık ne kadar? Bugünün parasıyla hesap.

Beşinci adım: ev, peşinatın ötesi

Ev, sıradaki en büyük hedeftir ve çoğu kişi onu tek bir sayıyla tutar: fiyat eksi kredi. Tapu günü cepten çıkan para bundan fazladır. Tapu harcı, satış işlemi için devlete ödenen harçtır; alıcı ve satıcı ayrı ayrı satış bedelinin %2’sini öder. Emlak komisyonu, emlakçının aracılık ücretidir; tavan %4 artı KDV, aksi kararlaştırılmadıkça eşit paylaşılır. İpotek, kredi ödenene kadar evin bankaya teminat olarak tapuya işlenmesidir. Bu oranlar Ocak 2026 itibarıyla geçerlidir ve araçtaki parametre dosyasından okunur.

Ev alırken cepten çıkan aracının varsayılan örneği: 5.000.000 liralık ev, 2.000.000 lira kredi, emlakçı var, herkes kendi harcını ödüyor. Sekiz kalemin toplamı 243.034 liradır; en büyük ikisi tapu harcı ve emlak komisyonu, her biri 100.000 lira. Peşinat 3.000.000 lira; tapu günü gereken nakit 3.243.034 liradır. Masraf, satış bedelinin %4,86’sıdır.

Bu adımın önceki dördün sonunda durmasının sebebi büyüklüğüdür: güvence yokken ve borç dururken peşinat biriktirmek, ilk beklenmedik giderde peşinatı eritir. Sıra, ev hedefini korur. Masrafları hedefe eklemek ise tapu günü açığı önler.

Devam yazısı: peşinat yetmez: ev alırken kapanış günü cepten çıkan kalemler.

Nereden devam

Yazılar, adım sırasıyla:

1. Hangi borç önce: küçük olan mı, faizi yüksek olan mı?
2. BES devlet katkısı gerçekte ne kadar? Ayda 1.000 lira örneği
3. Çocuğun eğitimi için aylık ne kadar? Bugünün parasıyla hesap
4. Peşinat yetmez: ev alırken kapanış günü cepten çıkan kalemler

Araçlar:

• Acil durum fonu
• İki borç, hangisi önce?
• BES devlet katkısı birikimi
• Çocuğun eğitimi için birikim
• Ev alırken cepten çıkan