Enflasyon her şeyi yemez: en küçük adımın matematiği

“Ne yapsam fark etmez, enflasyon yer.” Bu cümlenin bir sayı olarak sınanabilir kısmı var: neyi yer? Bu yazı o soruya altı araçla cevap verir ve her adımda tek bir rakam bırakır: en küçük adımın rakamı. Büyük hedef yok; ilk taş var. Yargı yok; aritmetik var. Sayıların hepsi araçların varsayılan girdileriyle motorlardan üretildi; araca gidince aynısını görürsün.

Enflasyon neyi yer, neyi yemez

Enflasyon paranın alım gücünü yer. TÜFE, Temmuz 2025’ten Temmuz 2026’ya %31,8 arttı; yani bir yıl önce 100 liraya alınan sepet bugün 131,8 lira. Kenarda nakit duran 100 lira, aynı sepetin %75,9’unu alıyor. Bu, cümlenin doğru kısmı.

Yemediği şeyler de var ve hepsi aynı hesapla görünür: reel hesap. Bir tutarın nominal artışını enflasyona bölersin; kalan, alım gücündeki gerçek değişimdir. Fisher denklemi tam olarak budur: (1 + nominal) / (1 + enflasyon) − 1. Çıkarma değil bölme; çünkü iki oran da bileşik çalışır.

Üç sonuç bu denklemden çıkar:

• Kart borcunun aylık %3,75 akdi faizi yıllık bileşikte %55,5 eder. Fisher ile reel faiz 1,555 / 1,318 − 1 = yaklaşık %18. Enflasyon borcu yemiyor; borç enflasyondan hızlı büyüyor.
• Ağustos 2026 mevduat ortalaması brüt %47,48, %17,5 stopaj sonrası net %39,2. Fisher ile reel getiri 1,392 / 1,318 − 1 = yaklaşık %5,6. Tarihsel ve bu varsayımlarla; geleceğe dair bir bilgi değil.
• Gider cinsinden tanımlı bir hedef, giderle birlikte büyür. Enflasyon hedefi değil, hedefe giden takvimi değiştirir.

Bu üç sonuç, aşağıdaki altı adımın sırasını da verir. Sıra bir yol haritası değil, aritmetik bir gerekçedir: reel %18 ile büyüyen bir borç dururken reel %3 hedefleyen bir birikimin adımı küçük kalır.

Birinci taş: borç ve 500 lira

İlk araç kredi kartı borcu kapatma. Varsayılan girdiler: dönem borcu 50.000 lira, limit 60.000 lira, aylık akdi faiz %3,75 ve faizin üzerine binen %30 KKDF + BSMV (Eylül 2026, parametre dosyasından). Her ay sabit 3.000 lira ödeyen kişi 32 ayda bitirir, 44.500,44 lira faiz ve vergi öder. Aylık ödemeye 500 lira ekleyen kişi 24 ayda bitirir, 31.888,52 lira öder. En küçük adımın rakamı: 500 lira; 8 ay ve 12.611,92 lira.

Neden bu kadar? İlk ayın faizi vergisiyle 2.250 lira ve iki yolda da ödeniyor. 3.000 liranın 750 lirası anaparaya düşerken 3.500 liranın 1.250 lirası düşüyor; 500 liranın tamamı anaparaya gidiyor. Kavram: dönem borcu, kalan borç artı o ayın faizi ve vergisi; ödemenin bundan artan kısmı anaparayı küçültür ve sonraki ayın faizini de küçültür. Hesabın ayrıntısı karta ayda 500 lira fazla yazısında.

İki borcu olan kişi için ikinci araç iki borç, hangisi önce. Varsayılanlar: 40.000 lira %3,25 ile, 120.000 lira %2,80 ile; aylık ödeme kapasitesi 12.000 lira; iki borç da kart ve tüketici kredisi sınıfında, faize KKDF ve BSMV biner. İki borç da 19 ayda biter, toplam faiz ve vergi 64.551,70 lira; çığ ve kartopu bu örnekte aynı sırayı verir, çünkü küçük borç aynı zamanda yüksek faizli olan. Bütçeye 500 lira eklenince 18 ay ve 60.758,72 lira: bir ay ve 3.792,98 lira. Kavram: ödeme kapasitesi, asgarilerin üstünde kalan ve öncelikli borca giden pay.

İkinci taş: bir aylık güvence

Üçüncü araç acil durum fonu. Varsayılanlar: aylık zorunlu gider 35.000 lira, altı güvence ayı, elde 20.000 lira, ayda 7.500 lira, getiri Ağustos 2026 mevduat ortalamasından net %39,2. Hedef 210.000 lira ve 19 ay uzakta. İlk aylık güvence 35.000 lira ve 2 ay uzakta. En küçük adımın rakamı bir tutar değil, bir tarih: ikinci ay.

Bu tarih getiriye neredeyse bağlı değil. Getiriyi sıfır yazınca ilk taş yine ikinci ayda gelir; değişen büyük hedefin tarihidir, 19 ay yerine 26 ay. İlk taş katkının işidir. Kavram: güvence ayı, fonun kaç aylık zorunlu gideri karşıladığı; hedef, gider ile güvence ayının çarpımı.

Enflasyon burada şöyle girer: gider %30 büyürse 35.000 de büyür ve taşlar yeniden hesaplanır. Araç bunu ayrıca modellemez; kişi yeni gideri girer. Enflasyonun yediği hedef değil, takvimdir. Ayrıntı ilk bir aylık güvence yazısında.

Üçüncü taş: 250 lira ve devlet katkısı

Dördüncü araç BES devlet katkısı birikimi. Varsayılan 1.000 lira; aracın “en küçük adım” satırı 250 lirayı hesaplar. 30 yaşında başlayan kişi için 26 yılda kendi kovası 101.514,61 lira, devlet katkısı 20.302,92 lira, toplam 121.817,53 lira; cebinden çıkan 78.000 lira. Devlet katkısı oranı %20 ve yıllık tavan 79.272 lira, 2026 parametre dosyasından; mevzuat değişince orada güncellenir.

Bu sayı bir varsayım taşır ve adı yazılır: yıllık %3 reel getiri, %1 fon toplam gider kesintisi. Reel getiri sıfırken devlet katkısı 13.734,06 liraya iner. Ama 250 liranın üstüne binen ayda 50 liralık katkı payı eki, getiriden bağımsızdır: 26 yılda 15.600 lira. Kavram: hak ediş kademesi, sistemde kalış yılına göre devlet kovasının hak edilen yüzdesi; 3 yılda %15, 6 yılda %35, 10 yılda %60, emeklilikte tamamı.

Enflasyon bu adımda nasıl görünür? Hesap reel yapıldığı için sonuç bugünün parasıyla okunur; 20.302,92 lira, 26 yıl sonraki nominal bir tutar değil, bugünkü alım gücüyle bir tutardır. Ayrıntı ayda 250 lira BES yazısında.

Dördüncü taş: gram ve saat

Beşinci araç altın günü: sıranın bedeli. Varsayılanlar: 12 kişi, ayda 2.000 lira, son sıra, başlangıç Eylül 2025. Gerçek Kapalıçarşı fiyatlarıyla son sıra 3,3922 gram alır; aynı parayla her ay kendi başına alan 3,7780 gram. Fark Ağustos 2026 fiyatıyla 2.729,71 lira, son sıranın aleyhine. İlk sıra 5.830,67 lira önde, beşinci sıra Ocak 2026 zirvesine denk geldiği için 4.028,85 lira geride. Sıra etkisi iki yöne de gider.

En küçük adımın rakamı burada bir gram: günde TL yerine gram toplanınca fark her sıra için sıfırdır. Herkes 12 gram alır. Kavram: gram altın ile sayılan günde fiyat belirsizliği ay ay dağılır; TL ile sayılan günde havuzun alındığı aya yığılır. Ayrıntı altın günü mü, kendi başına gram mı yazısında.

Altıncı araç bu harcama kaç saat çalışmam, ölçüyü paradan zamana çevirir. Varsayılanlar: aylık net gelir 45.000 lira, ayda 195 çalışma saati; saat başı net gelir 230,77 lira. 500 lira 2,17 saat; 250 lira 1,08 saat. Yukarıdaki adımların ikisi de bir iş gününün dörtte birinden az. Araç harcamayı yargılamaz; fiyatı başka bir birime çevirir. Kavram: fırsat maliyeti, aynı 500 liranın gidebileceği öteki yer; kart aracında o yer 6.987,70 liralık faiz farkıdır.

Altı rakam yan yana

Araç	Varsayılan	En küçük adım	Rakam
Kredi kartı borcu	50.000 lira, %3,75	Aylık ödemeye 500 lira	6 ay, 6.987,70 lira faiz
İki borç, hangisi önce	160.000 lira, 12.000 lira bütçe	Bütçeye 500 lira	1 ay, 2.249,57 lira faiz
Acil durum fonu	35.000 lira gider, 7.500 lira katkı	İlk aylık güvence	2. ay
BES devlet katkısı	1.000 lira	Ayda 250 lira	20.302,92 lira devlet katkısı
Altın günü	12 kişi, 2.000 lira	Gramla toplamak	Sıra farkı sıfır
Saat karşılığı	45.000 lira net	500 lira	2,17 saat

Tablonun söylemediği şey, hangi adımın senin için doğru olduğu. Araçlar kendi sayılarınla yeniden çalışır ve her biri kendi manşetini verir. Cümlenin sınanan kısmı şudur: enflasyon nakiti yer; reel faizli borcu, gider cinsinden hedefi ve reel hesaplanan birikimi aynı ölçüde yemez. Fark küçük olabilir; ama sıfır değildir ve sıfır olmadığı yerde ilk taşın bir tarihi vardır.

Nereden devam

Dört yazı, dört adım:

• Karta ayda 500 lira fazla: vadeyi kaç ay kısaltır
• İlk bir aylık güvence: ilk taşın tarihi
• Ayda 250 lira BES: devlet katkısı tek başına ne birikir
• Altın günü mü, kendi başına gram mı? Sıra etkisi

Araçlar, yol sırasıyla:

• Kredi kartı borcu kapatma
• İki borç, hangisi önce?
• Acil durum fonu
• BES devlet katkısı birikimi
• Altın günü: sıranın bedeli
• Bu harcama kaç saat çalışmam?

Yüksek enflasyonda birikimin neden bırakılmadığı ama yaklaşımın değiştiği yüksek enflasyonda birikim stratejisi yazısında; “fark etmez” cümlesinin davranışsal kökü, bugünkü ödülü geleceğe tercih eden eğilim, neden para biriktiremiyoruz yazısında.