Vade Farkı Gerçekten Sıfırsa Karar Biter mi?
60.000 TL peşin fiyat, 60.000 TL taksitli toplam: örtük oran %0. Buna rağmen taksit yolu vade sonunda 16.094 TL önde bitiyor — çünkü para sende kalıyor.
İyihedef İçerik EkibiBütçe ve harcama yönetimi
Taksit tartışması genellikle tek bir soruyla başlar: “gizli faiz var mı?” Peki ya cevap gerçekten hayır ise? Tartışma bitmiyor — tersine dönüyor.
Örtük Oran Sıfır Olduğunda
Senaryo: peşin fiyat 60.000 TL, taksitli toplam da 60.000 TL, 12 taksit. Alternatif getiri varsayımı yıllık %39.
| Peşin yolu | Taksit yolu | |
|---|---|---|
| Örtük yıllık oran | — | %0,00 |
| Aylık ödeme | 60.000 TL (tek seferde) | 5.000 TL |
| 12 ay sonunda elindeki | 71.976 TL | 88.071 TL |
| Fark | — | +16.094 TL |
Vade farkı gerçekten sıfır — ve taksit yolu yine de 16.094 TL önde bitiyor.
Peşin Ödemenin Görünmeyen Bedeli
Buna fırsat maliyeti denir ve tabloda ancak iki yolu vade sonunda karşılaştırınca görünür. “Peşin ödeyip borçtan kurtulmak” hissi güçlüdür ama sayısal karşılığı yoktur — borç faizsizse.
Bu, taksitin genel olarak avantajlı olduğu anlamına gelmez. Sonucu belirleyen tek şey iki oranın karşılaştırmasıdır:
- Taksitin içindeki örtük oran — peşin fiyatla taksitli toplam arasındaki farktan çıkar.
- Senin alternatif getirin — o parayı tutsan ne kazanırdın.
Örtük Oran Sıfır Değilse
Aynı senaryoda taksitli toplam 66.000 TL olsun:
| Değer | |
|---|---|
| Taksit | 5.500 TL |
| Örtük aylık oran | %1,4977 |
| Örtük yıllık etkin oran | %19,53 |
| Fark (12 ay sonunda) | +8.897 TL, taksit önde |
Örtük oran artık sıfır değil ama alternatif getirinin (%39) altında — bu yüzden taksit hâlâ önde. Örtük oran alternatif getiriyi geçtiğinde tablo döner.
Örtük oranın nasıl hesaplandığını taksitte gizli faiz yazısında ele aldık.
Alternatif Getiri Bir Varsayımdır
Buradaki %39, araçtaki değiştirilebilir bir alandır ve güncel mevduat verisinden türetilir. İki uyarı:
- Gerçekten o getiriyi elde ediyor musun? Para hesapta boş duruyorsa alternatif getiri fiilen sıfırdır ve tablo anlamını yitirir.
- Getiri vergi sonrası mı? Brüt oranla karşılaştırma yapmak taksit tarafını yapay olarak öne çıkarır.
Üçüncü Yol
Karşılaştırma iki yolla sınırlı değil. Üçüncüsü: satın almayı erteleyip biriktirmek. O da aynı parayı çalıştırır ama borç yükümlülüğü doğurmaz. Bu karşılaştırmayı bilgisayar: taksit mi birikim mi yazısında ele aldık.
Harcamanın kendisini emek cinsinden ölçmek için taksit ucuzlatmaz, yayar yazısına bakabilirsin.
Kendi Rakamınla Dene
Taksit mi peşin mi aracı peşin fiyatı, taksitli toplamı, taksit sayısını ve senin alternatif getiri varsayımını alır; taksitin içindeki örtük yıllık oranı ve iki yolun vade sonundaki bakiyesini yan yana verir. Alternatif getirinin vergi sonrası netini mevduat getirisi aracında hesaplayabilirsin.
Sık sorulanlar
- Vade farkı sıfırsa peşin almanın bir anlamı var mı?
- Sayısal olarak hayır. 60.000 TL peşin ve 60.000 TL taksitli toplam senaryosunda örtük oran %0'dır; taksit yolu vade sonunda 88.071 TL, peşin yolu 71.976 TL bakiyeyle bitiyor. Fark 16.094 TL taksit lehine.
- Fark nereden geliyor?
- Ödemediğin paranın getirisinden. Peşin ödediğinde 60.000 TL bugün çıkar; taksitte aynı para aylara yayılır ve kalan kısım o süre boyunca sende durur. Araç bu farkı senin girdiğin alternatif getiri oranıyla ölçer.
- Örtük oran sıfır değilse ne olur?
- Karşılaştırma iki oran arasına döner: taksitin içindeki örtük yıllık oran ile senin alternatif getirin. 60.000 TL peşin ve 66.000 TL taksitli, 12 ay senaryosunda örtük yıllık etkin oran %19,53'tür; alternatif getiri bunun üzerindeyse taksit önde kalır.
- Bu bir taksit önerisi mi?
- Hayır. Hesap yalnız iki yolun vade sonundaki bakiyesini karşılaştırır. Taksit yükümlülüğü, bütçe esnekliğinin azalması ve harcama davranışına etkisi bu tabloda görünmez; bunlar kararın parçasıdır.
Yazar
iyihedef içeriklerini hazırlayan editoryal imza. Yazılar resmî kurum verileri (TCMB EVDS, TEFAS, TÜİK), elle doğrulanan yasal parametreler ve yayımlanmış akademik çalışmalar kullanılarak hazırlanır; mevzuata bağlı her sayı kaynağı ve yürürlük tarihiyle birlikte tutulur. Süreç ve düzeltme politikası yayın ilkeleri sayfasında yazılıdır.
Bu konuda
Önce konuyu tanı
- TEFAS'ta Bir Fon Değerlendirilirken Nelere Bakılır?Kavram
TEFAS'ta bir fonu değerlendirirken bakılan nesnel kriterler: fon türü, gider oranı, geçmiş getirinin sınırı, karşılaştırma ölçütü, risk ve likidite.
- Beş dakikada beş cevap: kira tavanı, zam, kıdem, kart borcu, taksitKavram
Aceleci okur için altı araçlık yol: her durakta bir soru, motordan tek sayı, üç adım ve araç bağı. Kira tavanı, zam, kıdem, kart borcu, taksit, saat.
- MevduatRehber
Vadesiz, esnek ve vadeli biçimleriyle bankada tutulan TL birikimi.
İlgili yazılar
- Taksit Ucuzlatmaz, Yayar: Saat Cinsinden Bakınca Görünen
35.000 TL'lik harcama 151,67 saatlik emek. 12 taksitte ayda 12,64 saat, 24 taksitte 6,32 saat — ama toplam emek her iki durumda da aynı.
- Taksitte gizli faiz: vade farksız etiketinin arkasındaki örtük oran
60.000 lira peşin, on iki taksitle 66.000 lira: örtük aylık faiz %1,50, yıllık etkin %19,53. Denklem, parametre adları ve iki yolun ay ay tablosu.
- 80.000 TL Bilgisayar: 12 Taksit mi, 6 Ay Birikim mi?
Senaryo: 80.000 TL değerinde bir bilgisayar — 12 taksitle bugün almak ya da ayda 13.500 TL ile 6 ay biriktirip peşin almak.