Düzenli Birikimde Nominal ve Reel: Dört Varlık, On Bir Yıl
Ayda 1.000 TL ile 2015'ten bugüne: altın reel %87,24, BIST %12,81, mevduat %2,59, dolar %−10,02. Nominal sıralama ile reel sıralama aynı değil.
İyihedef İçerik EkibiEnflasyon ve reel getiri
Düzenli birikim tartışmasında sorulan soru genellikle şudur: “hangi varlık daha çok arttı?” Doğru soru başka: hangisi alım gücünü korudu? İkisi aynı cevabı vermiyor.
Dört Varlık, Aynı Plan
Ayda 1.000 TL, 2015 Ocak’tan 2026 Temmuz’a. Toplam yatırılan: 139.000 TL.
| Varlık | Son değer | Nominal | Reel |
|---|---|---|---|
| Altın | 969.648 TL | %899,64 ¹ | %+87,24 |
| BIST 100 | 1.272.476 TL | %815,45 | %+12,81 |
| Mevduat | 1.157.263 TL | %732,56 | %+2,59 |
| Dolar | 1.014.989 TL | %630,21 | %−10,02 |
¹ Altın serisi 2018 Temmuz’da başlıyor; o satır 96 aylık, ötekiler 138 aylık dönemi kapsar.
Neden Sıralama Değişiyor
Nominal getiri fiyat artışını içerir; reel getiri onu çıkarır. Yüksek enflasyon dönemlerinde bu ayrım belirleyici hâle gelir:
- Nominalde her varlık üç haneli getirmiş görünür — enflasyon hepsini birlikte yukarı taşır.
- Reelde ayrım açılır: kimi enflasyonu geçer, kimi geçemez.
Düzenli birikimde bir incelik daha var: her taksit farklı bir enflasyon düzeyinde yatırılır. Bu yüzden sonuç yalnız son değere değil, ödemelerin zaman içindeki dağılımına da bağlıdır. Aynı toplam parayı tek seferde yatırmakla aya bölmek farklı reel sonuç üretir.
Toplu Alım Değil, Düzenli Alım
Bu tablo düzenli birikimi ölçer: her ay aynı tutar, aynı varlığa. Fiyat yüksekken az, düşükken çok birim alınır — ortalama maliyet böyle oluşur. Mekanizmayı düzenli almanın gücü yazısında ele aldık.
Bunun sonucu şudur: yukarıdaki reel rakamlar, aynı varlığın tek seferlik getirisiyle aynı değildir. Tek seferlik ölçüm için geçmiş getiri aracı kullanılır.
Serilerin Sınırları
Rakamları okurken üç şey akılda tutulmalı:
- BIST 100 temettüyü içermez. Endeks yalnız fiyat değişimini ölçer; gerçek deneyim daha iyidir. Ayrıntısı BIST 100 neyi ölçer yazısında.
- Dolar serisi yalnız kuru ölçer. Döviz mevduatı faizi dâhil değildir.
- Altın serisi 2018’de başlar. Öteki üçle aynı dönemi kapsamaz; doğrudan karşılaştırma yapılamaz.
Kendi Rakamınla Dene
Geçmişte düzenli birikim aracı aylık tutarı, varlığı ve iki tarihi alır; cepten çıkan toplamı, bugünkü değeri ve enflasyondan arındırılmış reel karşılığı yan yana verir. Her varlığın altında neyi ölçüp neyi ölçmediği yazılıdır. Tek seferlik getiri için geçmiş getiri, nominal bir oranı reele indirmek için reel getiri aracına bakabilirsin.
Sık sorulanlar
- Düzenli birikimde nominal ve reel neden farklı sıralanıyor?
- Çünkü nominal getiri fiyat artışını içerir; reel getiri onu çıkarır. Aynı dönemde yüksek enflasyon varsa nominal rakamlar birbirine yaklaşır ve gerçek ayrım ancak reel bakışta görünür. 2015–2026 arasında dolar nominal %630 arttı ama reel olarak %10,02 geriledi.
- Rakamlar ne anlama geliyor?
- Ayda 1.000 TL ile 2015 Ocak'tan 2026 Temmuz'a toplam 139.000 TL yatırılmış. Altında son değer 969.648 TL ve reel getiri %87,24; BIST'te 1.272.476 TL ve %12,81; mevduatta 1.157.263 TL ve %2,59; dolarda 1.014.989 TL ve %−10,02.
- BIST'in nominali en yüksekken reeli neden altının altında?
- Çünkü reel getiri, yatırılan paranın zaman içindeki alım gücüne göre ölçülür. Düzenli birikimde her taksit farklı bir enflasyon düzeyinde yatırılır; sonuç yalnız son değere değil, ödemelerin dağılımına da bağlıdır.
- Bu tablo gelecek için ne söylüyor?
- Hiçbir şey. Geçmiş veriye dayanan her hesap tek bir tarihsel patikadır. Tablonun işi geçmişi ölçmek ve nominal ile reel arasındaki farkı görünür kılmaktır; gelecekteki getiriyi göstermez.
Yazar
iyihedef içeriklerini hazırlayan editoryal imza. Yazılar resmî kurum verileri (TCMB EVDS, TEFAS, TÜİK), elle doğrulanan yasal parametreler ve yayımlanmış akademik çalışmalar kullanılarak hazırlanır; mevzuata bağlı her sayı kaynağı ve yürürlük tarihiyle birlikte tutulur. Süreç ve düzeltme politikası yayın ilkeleri sayfasında yazılıdır.
Bu konuda
Önce konuyu tanı
- Hesabın içini açmak: annuite, örtük faiz, Fisher ve ay ay bileşikKavram
Beş aracın motorundaki denklemler: annuite, örtük faiz, Fisher, geometrik değer kaybı ve kıdem formülü. Parametre adları, doğrulanmış örnekler, tablo kurulumu.
- Sıfırdan başlayanın yol haritası: önce güvence, sonra borç, sonra birikimKavram
Beş adım, beş araç: bir aylık güvence, iki borcun sırası, BES devlet katkısı, çocuğun eğitimi ve ev masrafları; her adımda bir kavram ve bir örnek rakam.
- Enflasyon her şeyi yemez: en küçük adımın matematiğiKavram
Kart borcundan altın gününe altı araçta en küçük adımın rakamı: 500 lira, 250 lira, ilk taşın ayı. Enflasyonun neyi yiyip neyi yemediği reel hesapla.
İlgili yazılar
- Düzenli Birikimde Dönem Seçimi Sıralamayı Değiştiriyor
2015'ten bugüne altın reel %87,24 ile birinci, mevduat %2,59 ile üçüncü. 2022 Eylül'den bugüne mevduat %48,49 ile birinci, altın %31,53 ile ikinci.
- Düzenli Almanın Gücü: Aynı 10.000 TL, Daha Düşük Ortalama Maliyet
Her ay sabit tutarla alım yapan kişi, fiyat düşükken otomatik olarak çok, yüksekken az birim alır; zamanlama kararı vermeden "ucuzda ağırlık" elde eder.
- Altın mı, Döviz mi, Mevduat mı? 2026 Karşılaştırması
Altın, döviz ve mevduatın tek bir "üstün" olanı yoktur; doğru araç kişinin hedefine, vadesine ve parayı ne zaman kullanacağına göre değişir.