BIST 100 Neyi Ölçer, Neyi Ölçmez?
Endeks fiyat değişimini ölçer, temettüyü ölçmez. 2015 Ocak–2026 Temmuz arasında nominal %1.418 artan endeksin reel karşılığı %−9,73.
İyihedef İçerik EkibiEnflasyon ve reel getiri
Bir endeks, bir varlık sınıfının temsilcisidir — kendisi değil. BIST 100’e bakarken bu ayrımı bilmemek, iki farklı yanılgıya birden yol açar.
Endeks Neyi Ölçer
BIST 100, seçilmiş şirketlerin fiyat değişimini ölçer. Bir tutarın endeksle birlikte nasıl seyrettiğini gösterir.
Endeks Neyi Ölçmez
Temettüyü. Şirketlerin dağıttığı kâr payları endekse girmez. Hisse senedi tutan biri temettü alır; endeks bunu görmez.
Bunun sonucu tek yönlüdür: endeksin gösterdiği getiri, gerçek deneyimden düşüktür. Yanılgı burada, “endeks şu kadar yaptı, ben de o kadar yaptım” demekte değil; tersinde — endekse bakıp hisse getirisini olduğundan düşük sanmakta.
Üç Pencere, Üç Hikâye
10.000 TL, BIST 100 endeksiyle:
| Dönem | Nominal | Reel | 10.000 TL ne oldu | Enflasyonu geçti mi |
|---|---|---|---|---|
| 2003-01 → 2026-07 | %12.325,54 | %+179,60 | 1.242.554 TL | Evet |
| 2015-01 → 2026-07 | %1.418,01 | %−9,73 | 151.801 TL | Hayır |
| 2022-09 → 2026-07 | %323,21 | %+5,20 | 42.321 TL | Evet |
Aynı varlık, aynı veri, üç farklı sonuç. Yirmi üç yıllık pencerede reel getiri güçlü; on bir yıllık pencerede negatif; dört yıllık pencerede az ama pozitif.
Temettü Farkı Ne Kadar
Aynı dört yıllık pencerede (2022 Eylül – 2026 Temmuz) endeksi ve hisse fonu sınıflarını yan yana koyalım:
| Ölçü | Nominal | Reel |
|---|---|---|
| BIST 100 endeksi | %323,21 | %+5,20 |
| Fon · Hisse senedi (sınıf medyanı) | %465,13 | %+40,48 |
| Fon · Katılım hisse senedi (sınıf medyanı) | %516,01 | %+53,12 |
Arada büyük bir fark var ve önemli bir bölümü temettüdür: fonlar aldıkları temettüyü portföye katar, endeks katmaz.
Ama bu tablo iki yönlü okunmalı. Fon rakamları da eksiksiz değildir: sınıfın ortanca fonunu izler, satın alınabilir bir ürünü göstermez, kapanan fonlar seriden düştüğü için hayatta kalma yanlılığı taşır ve komisyon ile stopaj düşülmemiştir. Yani gerçek deneyim iki rakamın arasında bir yerdedir.
Pratikte Ne Yapmalı
- Endeksi kendi getirinle karşılaştırırken temettü farkını hatırla; kıyas doğrudan yapılamaz.
- Bir dönemin sonucuna bakarken başlangıç ayını değiştirip sonucun ne kadar oynadığını gör.
- Nominal rakama güvenme. 2015–2026 penceresinde nominal %1.418’lik bir artış, reel olarak kayıptı.
Kendi Dönemin İçin Ölç
Geçmiş getiri aracı bir tutar, bir varlık sınıfı ve iki tarih alır; nominal ve reel sonucu, enflasyonu geçip geçmediğini ve başlangıç ayına duyarlılığı yan yana verir. Her varlığın altında neyi ölçüp neyi ölçmediği yazılıdır. Nominal bir getiriyi reele indirmek için reel getiri aracına, portföydeki payını görmek için portföy dağılımı aracına bakabilirsin.
Sık sorulanlar
- BIST 100 endeksi temettüyü içerir mi?
- Hayır. Endeks fiyat değişimini ölçer; şirketlerin dağıttığı temettüler hesaba dâhil değildir. Bu yüzden hisse senedi tutan birinin gerçek getirisi, endeksin gösterdiğinden yüksektir. Endeksle gerçek deneyimi karşılaştırırken bu fark akılda tutulmalıdır.
- BIST 100 uzun vadede enflasyonu geçti mi?
- Seçilen pencereye bağlı. 2003 Ocak–2026 Temmuz arasında nominal %12.325,54 artışa karşılık reel getiri %179,60 ile pozitif. Ama 2015 Ocak–2026 Temmuz penceresinde nominal %1.418,01 artış reel olarak %−9,73'e denk geliyor; o pencerede endeks enflasyonun altında kaldı.
- Aynı varlık neden farklı dönemlerde farklı sonuç veriyor?
- Çünkü hisse fiyatları düzgün bir eğri izlemez. Başlangıç ve bitiş ayının nereye denk geldiği sonucu belirgin biçimde değiştirir. Geçmiş veriye dayanan her hesap tek bir tarihsel patikadır; tek bir pencereden genel kural çıkarmak yanıltır.
- Endeksin reel getirisi neden fon sınıfından düşük çıkıyor?
- 2022 Eylül–2026 Temmuz penceresinde endeks reel %5,20, hisse fonu sınıfı medyanı reel %40,48 verdi. En büyük sebep temettüdür: fonlar aldıkları temettüyü portföye katar, endeks katmaz. Fon rakamlarına ise komisyon ve stopaj düşülmemiştir.
Kaynaklar
Bu yazıdaki bilgiler aşağıdaki kaynaklara dayanır. Mevzuata bağlı sayılar yürürlük tarihiyle birlikte verilir; yöntemin tamamı veri ve yöntem sayfasında.
- Gelir İdaresi BaşkanlığıMenkul sermaye iratlarında tevkifat (stopaj) oranlarıKurum yayınıYatırım fonu, temettü ve kira sertifikası gelirlerinde kaynakta yapılan kesinti; ilan edilen getiriyle cebe gireni ayıran kalem.Adres tarihinde kontrol edildi
Yazar
iyihedef içeriklerini hazırlayan editoryal imza. Yazılar resmî kurum verileri (TCMB EVDS, TEFAS, TÜİK), elle doğrulanan yasal parametreler ve yayımlanmış akademik çalışmalar kullanılarak hazırlanır; mevzuata bağlı her sayı kaynağı ve yürürlük tarihiyle birlikte tutulur. Süreç ve düzeltme politikası yayın ilkeleri sayfasında yazılıdır.
Bu konuda
Önce konuyu tanı
- Hisse senediRehber
Doğrudan pay alımı, hisse fonu veya endeks fonu yoluyla erişilebilen şirket ortaklık payı.
- Halka Arz Nedir? Birincil Piyasa ve TahsisatKavram
Halka arz, bir şirketin paylarını ilk kez halka satmasıdır; birincil piyasa, talep toplama, tahsisat, izahname ve lock-up kavramlarını tarafsız anlatıyoruz.
- Temettü Nedir? Kâr Payı, Verim ve Yeniden YatırımKavram
Temettü, şirket kârının ortaklara dağıtılan kısmıdır; temettü verimi, dağıtılan-dağıtılmayan kâr, temettü tarihleri ve yeniden yatırım kavramını anlatıyoruz.
İlgili yazılar
- Hisse Fonu mu, Doğrudan Hisse mi? Portföyde Neyi Değiştirir
İkisi de aynı varlık sınıfına bağlar ama yoğunlaşma ve karar yükü farklıdır. Fon sınıfı medyanları 2022 Eylül'den bugüne reel %40,48 ve %53,12.
- Hisseye Hangi Parayı Bağlarsın? Vade Uyumu Getiriden Önce Gelir
Aynı varlık on bir yılda reel %−9,73, yirmi üç yılda reel %+179,60 verdi. Fark getiride değil vadede; bu yüzden ilk soru getiri oranı değil "bu paraya ne zaman ihtiyacım var".
- Dönem Seçimi Neden Yanıltır? Aynı Veri, İki Zıt Hikâye
Getiri karşılaştırmasının en sessiz manipülasyonu dönem seçimidir: başlangıç ve bitiş noktası, sonucu grafikteki çizgiden çok belirler.