İngilizcede plato: ilerlemediğini hissettiğinde ne yapılır, kendini nasıl ölçersin?

“Aylardır İngilizce çalışıyorum ama artık ilerlemiyor gibi hissediyorum. Ne yapmalıyım?”

Kısa cevap: İlk aylardaki hızlı ilerleme yavaşladığında bunun çoğu zaman bir yöntem sorunu olduğunu düşün: içerik artık çok kolay olabilir, geri bildirim almıyor olabilirsin ya da ilerlemeyi ölçmüyor olabilirsin. Önce ölç, sonra çalışma biçimini değiştir. Daha fazla süre eklemek çoğu zaman ilk çare olmamalı.

Bilim ve veri ne diyor?

Bilinçli pratik kuramı. Anders Ericsson, Ralf Krampe ve Clemens Tesch-Römer’in 1993 tarihli çalışması, uzmanlığın bilinçli pratikle geliştiğini savundu: belirli bir hedefe yönelik, zorlayıcı, geri bildirimli ve tekrarlı çalışma. Bu kuram, yalnız uzun süre çalışmanın yetmediğini, çalışmanın niteliğinin önemli olduğunu öne çıkardı.

Ama tartışmalı. Macnamara, Hambrick ve Oswald’ın 2014’te yayımladığı meta-analiz, bilinçli pratiğin performansı açıklama gücünün alanlara göre çok değiştiğini gösterdi: oyunlar, müzik ve sporda daha büyük, eğitim ve mesleklerde çok daha küçük. Yani bilinçli pratik, her alanda ve herkes için beklenen büyük farkı yaratmıyor. Dil öğrenmeyi bu alanlardan hangisine yerleştireceğimiz bile tartışmaya açık.

Kendini yoklama. Roediger ve Karpicke’nin 2006’daki çalışması, öğrenileni hatırlamaya çalışmanın tekrar okumaya göre gecikmeli testlerde daha iyi sonuç verdiğini gösterdi. Plato döneminde “bildiğimi sanıyorum” hissi ile gerçek durum arasındaki fark büyüyebilir; kendini yoklamak bu farkı görünür kılar.

Bu çalışmalar dil öğrenme platosunu doğrudan incelemiyor; “plato” daha çok gündelik bir kavram. Aşağıdaki öneriler araştırmaların ortak mesajından (niteliği ayarla, geri bildirim al, ölç) çıkarılmış bir çalışma çerçevesidir; her birinin plato üzerinde ayrı bir deneyle sınanmış olduğunu iddia etmiyoruz.

Türkiye’de nasıl işliyor?

Okul ve kurs kültürü bize ilerlemenin not ya da sınav olarak ölçüldüğünü öğretti. Notun olmadığı bir ortamda, yani bir dili kendi başına öğrenirken, ilerlemeyi ölçecek bir cetvel kendin kurmak zorundasın. Cetvel olmayınca “ilerlemiyorum” hissi, gerçek durumdan ağır basabilir.

Platoyu nasıl ele alırsın?

1. Önce ölç. Üç ay önceki bir ses kaydını ya da yazını bul ve bugünkünü yeniden yap. Aynı konuda bir dakika konuşmayı kaydet ve karşılaştır: daha akıcı mısın? Daha az duraksıyor musun? Hangi kelimeleri artık kullanıyorsun? Ölçme, hissin doğru olup olmadığını söyler.

2. İçeriğin seviyesini ayarla. Aylardır aynı kolay içerikleri tüketiyorsan, bir basamak zor bir içerik dene. Anladığın oran biraz düşse de zorlanmak öğrenmeyi artırır; çok zorsa bir basamak geri dön.

3. Geri bildirim ekle. Kendi kendine çalışmada hataların görünmez kalır. Bir arkadaş, bir öğretmen ya da bir konuşma grubundan düzenli ama kısa bir geri bildirim, platoyu kırmak için yaygın bir yoldur.

4. Yeni bir damar çalış. Yalnız dinleyip okuyorsan konuşma ya da yazma ekle; yalnız kelime çalışıyorsan dinleme ya da konuşma ekle. Dört damarın biri eksikse ilerleme tıkanabilir.

5. Kendini yokla. Bilmediğin şeyleri bulmak için, tanıdığın kelimeleri kendi cümlenle kurmayı ya da kartları çevirmeden önce hatırlamayı dene. Kelime kartı yazısında bunun neden işe yaradığı anlatılıyor.

Sık yapılan yanlışlar

• Ölçmeden bırakmak. İlerlemediğini hissedip bırakmak, aslında ilerleyip ilerlemediğini görmeden bırakmak demek.
• Sadece süreyi artırmak. Aynı yöntemle iki kat çalışmak, aynı platoda iki kat zaman geçirmek olabilir.
• Başkalarıyla karşılaştırmak. Başka birinin ilerleme hızı senin başlangıç noktanı, zamanını ve ortamını bilmiyor. Kendi eski kayıtlarınla kıyasla.
• Her şeyi bir anda değiştirmek. Aynı anda yeni kaynak, yeni plan ve yeni program, neyin işe yaradığını anlamanı engeller. Bir seferde bir şeyi değiştir.

Bu hafta dene

Telefonunda en eski İngilizce kaydını (ya da yazını) bul. Aynı konuda yeni bir kayıt al. İkisini art arda dinle ve iki şeyi not et: neyi artık daha rahat yapıyorum, neyi hâlâ yapamıyorum? İkinci notu, önümüzdeki iki haftanın tek odak noktası yap.