Dilbilgisi önce mi, kelime önce mi? Pratik bir sıra

“Önce gramer mi çalışmalıyım, kelime mi? Her yerde başka bir şey söylüyorlar.”

Kısa cevap: Araştırmalar tek bir doğru sıra göstermiyor; ama dengeli bir çalışmanın ikisini de içerdiğini gösteriyor. Pratik bir sıra: en sık kelimeler ve kalıplar önce, dilbilgisi ise onları çevreleyen küçük parçalar hâlinde eklenir. Gramerden önce kelimeyi bitirmek de, kelimeden önce gramer kitabını bitirmek de gerekmez.

Bilim ve veri ne diyor?

Paul Nation’ın 2007’de anlattığı dört damar, dil bilgisi ve kelime çalışmasını “dile odaklı öğrenme” damarında birlikte ele alır; bu damar, dört damardan yalnızca biridir. Diğer üçü anlamlı girdi (dinleme ve okuma), anlamlı üretim (konuşma ve yazma) ve akıcılıktır. Yani dilbilgisi çalışmasının yeri vardır ama tek yer değildir.

Nation’ın 2006’daki kelime çalışması ise şunu gösterir: bir metni yardımsız anlamak için binlerce kelime ailesi gerekiyor (%98 kapsamada yazılıda 8.000-9.000, konuşulanda 6.000-7.000). Yani kelime hazinesi, anlama için gerçekten büyük bir parça. Bu iki bulgu birlikte şunu söylüyor: ikisi de gerekli; hangisinin önce geleceği bir planlama meselesi, bir kural değil.

Tek bir çalışma “önce gramer” ya da “önce kelime” yaklaşımının her öğrenen için daha iyi olduğunu kanıtlamaz; öğrenenin hedefi, yaşı, dili ve ortamı sonucu değiştirir. Aşağıdaki sıra bu yüzden bir yaklaşım, bir hüküm değil.

Türkiye’de nasıl işliyor?

Türkçe konuşan biri için İngilizce dilbilgisinin üç ayrı güçlüğü var:

1. Kelime sırası. Türkçe genellikle özne-nesne-yüklem (Ben elma yerim), İngilizce özne-yüklem-nesne (I eat apples) sırasını izler. Bu fark başlangıçta kalıplarla öğrenildiğinde çok daha kolaydır.
2. Ekler yerine ayrı sözcükler. Türkçede bir kelimeye birkaç ek yapışır (evlerimizde); İngilizcede aynı anlam ayrı sözcüklerle verilir (in our houses). Edat ve iyelik sözcüklerini ayrı ayrı çalışmak gerekir.
3. Tanımlık (a/the). Türkçede tam karşılığı olmayan the ve a sistemi, uzun süre hata kaynağı olarak kalır. Bu hatalar anlamayı çoğu zaman bozmaz, ama bu yüzden ilk öncelik olmak zorunda değildir.

Pratik bir sıra

1. Sık kelimeler ve hazır kalıplar. I’d like…, Can I have…?, I don’t know, I think that… gibi kalıpları birer kelime gibi öğren. Kalıp, kelime ile dilbilgisinin ortasındadır ve ilk konuşmalar için büyük kolaylık sağlar. En sık kelimeleri paralel çalış.

2. Kısa yapılar, çoğu kullanılarak. Şimdiki zaman, geçmiş zaman ve gelecek ifadeleri küçük parçalarla ekle. Her yapıyı önce örneklerle gör, sonra kısa bir kuralla özetle, en sonunda kendi cümlelerinle kullan.

3. Hatalarına göre gramer. Konuşmanda ya da yazında tekrar eden hataları fark ettikçe o yapıyı çalış. Bu, gramer çalışmasını ihtiyaçına bağlar.

4. Gramer kitabı bir başvuru kaynağı olsun. Baştan sona okumak yerine karşılaştığın bir yapıyı oradan bul.

Sık yapılan yanlışlar

• Kuralı bilip kullanmamak. Test çözerken doğru yapan ama konuşurken yapamayan çok kişi var. Bilgi ile beceri ayrı şeylerdir.
• Her hatayı düzeltmeye çalışmak. Önce anlamı bozanlara odaklan; diğerleri zamanla yerine oturur.
• Gramer istisnalarını ezberlemek. İstisna listeleri başlangıçta çok az iş görür; sık kullanılan yapılar daha çok yarar sağlar.
• Hiç gramer çalışmamak. Kalıplar ve kelimeyle başlamak iyi bir fikir, ama kalıpların dışına çıkmak için zamanla yapıları anlamak gerekir.

Bu hafta dene

Bir kalıp seç (I’d like…) ve bu kalıpla üç farklı cümle kur: ne istiyorsun, kimden, nerede? Cümleleri yaz, yüksek sesle söyle ve kaydet. Sonra “I’d like” yerine “I want” ile aynı cümleleri kur ve farkı düşün: hangisi daha nazik, hangisi daha doğrudan?