En sık kullanılan bin kelime: dil öğrenirken neden frekansla başlanır?

“İngilizcede kaç kelime bilmem gerekiyor ve işe nereden başlamalıyım?”

Kısa cevap: Kelimeler eşit sıklıkta kullanılmaz. En sık birkaç bin kelime, bir metnin büyük kısmını oluşturur; bu yüzden sıfırdan başlayan biri için en verimli yol, kelimeleri sıklık sırasına göre çalışmaktır. Rahat anlamak içinse binlerce kelime gerekir; bu yüzden ilk bin kelime bir başlangıçtır, varış noktası değil.

Bilim ve veri ne diyor?

Kelime sayısı ve anlama. Paul Nation’ın 2006’da yayımlanan çalışması, İngiliz Ulusal Derlemi’nden (British National Corpus) çıkardığı bin kelimelik kelime ailesi listeleriyle, bir metni yardımsız anlamak için ne kadar kelime gerektiğini hesapladı. Yüzde 98 kapsama (metindeki her elli sözcükten yalnız birinin bilinmemesi) hedeflenirse yazılı metin için 8.000-9.000, konuşulan metin için 6.000-7.000 kelime ailesi gerekiyor.

Televizyon örneği. Stuart Webb ve Michael Rodgers’ın 2009’da yayımlanan çalışması, 264.384 sözcüklük seksen sekiz televizyon programını inceledi. Sonuçlara göre en sık 3.000 kelime ailesi (özel adlar ve kısa sözcüklerle birlikte) programların %95,45’ini, en sık 7.000 kelime ailesi ise %98,27’sini kapsıyordu. Programın türüne göre %95 kapsama için gereken kelime sayısı 2.000 ile 4.000 aile arasında değişiyordu.

Bu sayılar şunu gösteriyor:

• %95 kapsama demek, her yirmi sözcükten birinin bilinmemesi demek. Bu, anlamayı mümkün kılar ama yorucudur.
• %98 kapsama demek, her elli sözcükten birinin bilinmemesi demek. Bu seviyede anlamaya bağlı rahatlık belirgin biçimde artar.

Bu çalışmalar kelimeleri sayarak yapılan derleme analizleridir; “şu kadar kelime bilen kişi şunu anlar” diyen bir öğrenme deneyi değildir. Ama hangi kelimelerin önce çalışılacağı konusunda güçlü bir fikir veriyorlar: en sık kelimeler en çok iş görenlerdir.

Türkiye’de nasıl işliyor?

Türkçede ortak kökenli ya da ödünç sözcükler çok: televizyon, telefon, problem, doktor, banka, kontrol. Bu sözcükler başlangıçta ciddi bir kolaylık sağlar. Dikkat edilecek yer ise sahte dostlar: Türkçedeki bir sözcüğe benzeyen ama farklı anlama gelen İngilizce kelimeler. Örneğin İngilizce actual “gerçek” demektir, Türkçedeki aktüel (“güncel”) anlamına gelmez; sympathetic “anlayışlı, empati gösteren” demektir, Türkçedeki sempatik (“hoş, sevimli”) ile aynı değildir. Bu tür sözcükleri öğrenirken kartına ayrıca not etmek iyi bir alışkanlıktır.

Frekansla nasıl çalışırsın?

1. Sık kelimelerden başla. Bir frekans listesi bul (genel kullanıma açık listeler var) ve ilk bin kelimeyi bin tane birden değil, küçük gruplar hâlinde çalış. Bilmediklerini ayıkla; bildiklerini hızla geç.
2. Kelimeyi aile hâlinde çalış. Bir kelimeyi öğrenirken yaygın çekimlerini de ekle (work, works, worked, working, worker).
3. Kelimeyi cümle içinde çalış. Tek başına bir kelime, onu kullanabilmen için yetmez. Kartına kısa bir örnek cümle ekle.
4. Binlik dilimler hâlinde ilerle. İlk bin, sonra ikinci bin, sonra üçüncü bin. Her dilimden sonra bildiğin kelime oranını yeniden ölç.
5. Kelime çalışmasını dinleme ve okumayla besle. Çalıştığın kelimeleri gerçek metinlerde gördüğünde kalıcılığı artar. Kartların nasıl kurulacağı için kelime kartı yazısına bak.

Sık yapılan yanlışlar

• Listeyi alfabetik sırayla çalışmak. “A” ile başlayan kelimeler yaygın kelimeler anlamına gelmez; sıklık sırasına göre çalışmak daha verimli.
• Kelime sayısını seviye sanmak. Kaç kelime bildiğin yalnız bir göstergedir; dinleme, konuşma ve yazma ayrı çalışma ister.
• Tanıdığın kelimeyi bildiğini sanmak. Metni okurken tanıyıp kendi cümlende kullanamıyorsan kelimeyi yarı bilirsin; kendi cümlelerini kurmak kalıcılığı artırır.
• Bütün kelimeleri öğrenmeye çalışmak. Çok seyrek kullanılan kelimeler başlangıçta kelime çalışma zamanına değmez; gerekirse metinden çıkarılıp bağlamdan tahmin edilir.

Bu hafta dene

Bir frekans listesinden rastgele elli kelime seç ve kendini yokla: kaç tanesinin anlamını söyleyebiliyorsun? Cevap kırktan fazlaysa bir sonraki dilime geç; yirmiden azsa, bu dilimi küçük gruplarla çalış. Sonucu bir kâğıda not et ve aynı testi iki hafta sonra tekrarla.