XIRR Nedir? Para-Ağırlıklı Getiriyi Anlamak

XIRR, portföy getirisini ölçmenin yollarından biridir ve özellikle farklı tarihlerde para eklediğin ya da çektiğin durumlar için tasarlanmıştır. Adı "genişletilmiş iç verim oranı" anlamına gelir; buradaki "genişletilmiş" kısmı, akışların düzensiz tarihlerde olabilmesini ifade eder.

Önce sorun: "toplam kazanç" neden yeterli değil

Diyelim ki bir yıl boyunca portföyüne farklı zamanlarda para koydun ve yıl sonunda toplam 40.000 lira "kârda" görünüyorsun. Bu rakam tek başına şunu söyleyemez: bu kâr, yatırdığın paraya ve süreye göre iyi mi?

Aynı 40.000 lira:

• yıl başında tek seferde büyük bir tutar yatırdıysan düşük bir yıllık orana,
• yıl boyunca azar azar ve geç yatırdıysan yüksek bir yıllık orana

karşılık gelebilir. Çünkü ikinci durumda para portföyde daha kısa süre kalmıştır. "Ne kadar kazandım" sorusu, "ne kadar sürede ve ne kadar parayla kazandım" sorusuyla birleşmeden anlam kazanmaz.

XIRR ne yapar

XIRR, tüm nakit akışlarını tarihleriyle birlikte alır:

• portföye giren para (alımlar) eksi akış,
• portföyden çıkan para (satışlar, temettüler) ve bugünkü toplam değer artı akış.

Sonra tek bir yıllık oran arar: bu oranla iskonto edildiğinde tüm akışların bugünkü değeri sıfırlanır. Sade bir ifadeyle XIRR, "yatırdığın paralar bu yıllık oranla büyümüş olsaydı, bugünkü değere ulaşırdı" diyen orandır.

Basit bir örnek

Çok yalın bir durumu düşün: yılın başında 100.000 lira yatırdın, tam bir yıl sonra portföyün 110.000 lira oldu ve başka giriş-çıkış olmadı. Burada XIRR %10'dur — çünkü 100.000 lira bir yılda %10 büyüyerek 110.000 liraya ulaşır.

Şimdi araya bir katkı ekleyelim: yıl ortasında 50.000 lira daha koydun. Artık toplam kârın aynı olsa bile yıllık oran değişir, çünkü ikinci 50.000 lira portföyde yalnızca yarım yıl kalmıştır. XIRR bu zaman farkını otomatik olarak hesaba katar; elle "kaç lira ne kadar süre kaldı" diye ayrıştırmana gerek kalmaz.

Yorumlarken nelere dikkat etmeli

• Zamanlama etkisini içerir. İyi bir XIRR, hem araç seçiminden hem de katkıların zamanlamasından etkilenir. Yani XIRR yüksekse, bu tek başına "araç iyiydi" demez; zamanlama da katkıda bulunmuş olabilir.
• Stratejinin performansını izole etmez. Farklı stratejileri ya da fonları kendi aralarında adil kıyaslamak istiyorsan, para giriş-çıkışından arındıran zaman-ağırlıklı getiriye (TWR) bakmak gerekir. Bu ikisinin farkını TWR ve XIRR farkı yazısında ele alıyoruz.
• Geçmişi özetler, geleceği söylemez. XIRR yaşanmış nakit akışlarının bir özetidir. Geçmiş veriler gelecekteki getiriyi göstermez.

Nominal getiri ile enflasyondan arındırılmış getirinin dönemlere göre nasıl değiştiğini merak ediyorsan, geçmiş getiri aracıyla farklı senaryoları kendin inceleyebilirsin.