Dövizde Kazanmak, Alım Gücü Kazanmak Değildir
Nominal %45 getiri, 2024 Ocak–2026 Temmuz arasında reel olarak %31,69 kayıp demek. Çıkarma −%67,28 der; kaybı 35,59 puan fazla gösterir.
İyihedef İçerik EkibiEnflasyon ve reel getiri
“Yüzde 45 kazandım” cümlesi kulağa iyi gelir. Aynı cümlenin sahibi, aynı dönemde alım gücünün üçte birini kaybetmiş olabilir — ve bunu fark etmesinin tek yolu ikinci bir hesaptır.
Senaryo
2024 Ocak’ta bir yatırıma girdin, 2026 Temmuz’da çıktın. Nominal getirin %45.
| Ölçü | Değer |
|---|---|
| Dönem | 2024-01 → 2026-07 (30 ay) |
| Nominal getiri | %45,00 |
| Aynı dönemde TÜFE | %112,28 |
| Reel getiri | %−31,69 |
Bunun somut karşılığı: dönem başında 100 birim alım gücün varsa, dönem sonunda 68,31 birim alım gücün var.
Çıkarma Neden Yanıltır
En yaygın kısayol nominal orandan enflasyonu çıkarmaktır:
45 − 112,28 = −67,28
Doğru işlem bölmedir:
(1 + 0,45) ÷ (1 + 1,1228) − 1 = −%31,69
Çıkarmanın hatası 35,59 puan (−67,28 yerine −31,69). Bu senaryoda çıkarma, kaybı olduğundan iki kat büyük gösteriyor. Ters yönde de aynı şey olur: getiri enflasyonun üzerindeyken çıkarma kazancı olduğundan büyük gösterir — ve plan hesabında asıl tehlikeli olan bu yöndür. Formülün mantığını Fisher denklemi yazısında ele aldık.
Döviz ve Eurobond İçin İki Adım
Döviz cinsinden bir araçta hesap iki adımlıdır ve sırası önemlidir:
- Döviz cinsinden getiriyi TL’ye çevir. Kupon veya faiz dövizde birikir; kur değişimi TL karşılığını belirler.
- TL enflasyonuyla böl. Türkiye’de yaşayıp TL harcayan biri için ölçü TL alım gücüdür.
Uzun dönemde kur ayağının tek başına ne yaptığını görmek öğreticidir: 2015 Ocak’tan 2026 Temmuz’a dolar nominal olarak %1.916,43 arttı ama reel olarak yalnız %19,91 getirdi. Yani on bir buçuk yılda dövizin yaptığı şey, alım gücünü korumak ve üstüne az bir şey eklemekti. Ayrıntısı eurobond’da getiri nereden gelir yazısında.
Reel Negatif Çıkınca Ne Yapmalı
Hiçbir şey — en azından bu rakama bakarak. Reel sonuç bir ölçüdür, bir yargı değil. Söylediği tek şey, o dönemde alım gücünün ne olduğudur. Kararın isabetli olup olmadığı, aynı dönemde alternatiflerin ne yaptığına ve o aracın portföyde neden bulunduğuna bağlıdır. Aynı dönemde bazı varlık sınıfları enflasyonu geçti, bazıları geçemedi; karşılaştırmayı geçmiş getiri aracında yan yana görebilirsin.
Kendi Rakamınla Dene
Reel getiri aracı nominal oranını ve dönemi alır; enflasyondan arındırılmış gerçek getiriyi, çıkarma yönteminin ne kadar yanıldığını ve 100 birim alım gücünün ne olduğunu tek ekranda verir. Bir tutarın iki tarih arasındaki alım gücü karşılığı için enflasyon merceğine bakabilirsin.
Sık sorulanlar
- Nominal %45 getiri neden reel kayıp olabiliyor?
- Çünkü aynı dönemde fiyatlar daha hızlı arttı. 2024 Ocak–2026 Temmuz arasında TÜFE %112,28 arttı; %45'lik nominal getiri bunun altında kaldığı için alım gücü azaldı. Reel sonuç %-31,69.
- Çıkarma yöntemi ne kadar yanıltıyor?
- Bu senaryoda 35,59 puan. Çıkarma 45 − 112,28 = −67,28 der; doğru hesap (1+0,45) ÷ (1+1,1228) − 1 = −%31,69'dur. Aradaki 35,59 puan, çıkarmanın hatasıdır. Yüksek enflasyonda çıkarma sistematik olarak yanlış taraf üretir.
- Döviz cinsinden yatırımlarda da aynı hesap geçerli mi?
- Evet, ama iki adımlıdır: önce döviz cinsinden getiriyi kur değişimiyle TL'ye çevirirsin, sonra TL enflasyonuyla bölerek reele indirirsin. Türkiye'de yaşayıp TL harcayan biri için ölçü TL alım gücüdür.
- Reel getiri negatifse yatırım yanlış mıydı?
- Bu hesap bir yargı vermez. Reel sonuç, o dönemde alım gücünün ne olduğunu söyler; kararın doğruluğu, alternatiflerin aynı dönemde ne yaptığına ve kişinin neden o aracı seçtiğine bağlıdır.
Yazar
iyihedef içeriklerini hazırlayan editoryal imza. Yazılar resmî kurum verileri (TCMB EVDS, TEFAS, TÜİK), elle doğrulanan yasal parametreler ve yayımlanmış akademik çalışmalar kullanılarak hazırlanır; mevzuata bağlı her sayı kaynağı ve yürürlük tarihiyle birlikte tutulur. Süreç ve düzeltme politikası yayın ilkeleri sayfasında yazılıdır.
Bu konuda
Önce konuyu tanı
- EurobondRehber
Yurt dışında, yabancı para cinsinden ihraç edilen uzun vadeli borçlanma aracı; doğrudan veya fon yoluyla erişilebilir.
- Eurobond Nedir? Döviz Cinsinden Devlet Tahvili AçıklamasıKavram
Eurobond, devletin veya şirketin yabancı para cinsinden ihraç ettiği borçlanma aracıdır: kupon, vade, fiyat ilişkisi ve riskleri sade dille.
- Reel Getiri Nedir? Nominal Getiriden FarkıKavram
Reel getiri, paranın büyümesinin fiyatların büyümesine BÖLÜNMESİYLE bulunur; çıkarma kısayolu Türkiye enflasyonunda sonucu sistematik olarak fazla gösterir.
İlgili yazılar
- Eurobond'da Getiri İki Yerden Gelir: Kupon ve Kur
Eurobond'un TL karşılığı iki bileşenden oluşur: döviz cinsinden kupon ve kurun TL karşısındaki seyri. 2015 Ocak'tan bugüne doların reel getirisi %19,91 oldu.
- Reel Getiri: Kazandım Sanırken Kaybetmenin Matematiği
Reel getiri, bir kazancın enflasyondan arındırılmış hâlidir; yani paranın rakamsal artışı değil, satın alma gücündeki gerçek değişimdir.
- Fisher Denklemi: Yüzde 40 Eksi Yüzde 30 Neden Yüzde 10 Etmez?
Reel getiri bir oran DEĞİL, iki büyümenin oranıdır: paranın büyümesi bölü fiyatların büyümesi — bu yüzden formül bölmedir.