YKS'yi baştan sona anlamak: TYT, AYT, YDT ve sıralama

“Kaç soru çıkıyor, hangi derse ne kadar çalışmalıyım, puan nasıl hesaplanıyor?” YKS’ye hazırlanan hemen herkes bu üç soruyla başlar ve her yıl birilerinden birbirinden farklı cevaplar duyar. Bu yazıda sayılara boğulmadan, sınavın mantığını anlatıyoruz. Soru sayıları, süreler ve katsayılar yıldan yıla değişebildiği için bunları yazmıyoruz; güncel hali her zaman ÖSYM’nin kılavuzunda.

Kısa cevap

YKS, ÖSYM’nin yaptığı üniversite giriş sınavıdır. Üç oturumdan oluşur: TYT, AYT ve YDT. Sınavdan puan çıkar; puan seni diğer adaylara göre bir sıralamaya koyar; üniversite programlarına yerleştirme, o sıralama ve senin tercih listen üzerinden yapılır.

Üç oturum, üç iş

ÖSYM’nin sayfasında YKS’nin üç oturumu şöyle listelenir ve 2026’da haziranda yapıldı:

• TYT (Temel Yeterlilik Testi): Herkes için ortak, temel düzeyde bir sınav. Önlisans programları için esas puan buradan gelir.
• AYT (Alan Yeterlilik Testi): Lisans programlarına yönelen adayların girdiği, bölüme göre alan testlerini içeren sınav.
• YDT (Yabancı Dil Testi): Dil programlarına yönelen adayların girdiği oturum.

Hangi puan türüne hangi testlerin girdiği ve ağırlıkları, ÖSYM’nin her yıl yayımladığı kılavuzda yer alır. Bir arkadaşının ya da bir videonun söylediği katsayıya güvenmeden önce kılavuza bak.

Net ve puan nasıl çalışır?

Net, doğrularının sayısından yanlışlarının dörtte birinin çıkarılmasıyla bulunur. Başka bir deyişle dört yanlış bir doğruyu götürür. Boş bıraktığın soru neti etkilemez.

Bu kural şu soruya cevap verir: “Emin değilsem tahmin edeyim mi?” Sorular beş seçenekli olduğunda tamamen rastgele işaretlemenin beklenen sonucu şudur: beşte bir ihtimalle bir doğru, beşte dört ihtimalle dörtte bir yanlış cezası. Bunu hesapla: 1/5 × 1 − 4/5 × 1/4 = 0. Yani tamamen rastgele işaretleme ortalamada neti değiştirmez. Bir ya da iki seçeneği mantıkla eleyebiliyorsan ortalama pozitife döner. Bu bir “strateji vaadi” değil, kuralın aritmetiğidir; kararı sen verirsin.

Netlerden ham puan, ham puandan da puan türleri hesaplanır. Sık duyduğun kısaltmalar:

Puan türü	Kabaca kime göre
TYT	Önlisans yerleştirmesi ve tüm adaylar için temel puan
SAY, SÖZ, EA	AYT’deki alan testlerinin ağırlıklarına göre lisans yerleştirme puanları
DİL	Yabancı dil programları için YDT’li puan

Ortaöğretim başarı puanın (diploma notun) da yerleştirme puanına küçük bir katkı olarak eklenir. Katkının nasıl hesaplandığı ve ayrıntılar kılavuzdadır.

Sıralama ve yerleştirme

Puanların hesaplanmasından sonra adaylar puan türüne göre sıralanır. Üniversite programlarının her biri belirli bir kontenjan açar. Yerleştirme, adayların kendi puan sırasına göre, tercih listesindeki sıraya bakılarak yapılır. Yerleşebildiğin en üstteki tercihin, kazandığın program olur.

Bu yüzden tercihlerin sırası puan kadar önemlidir; ilgili ayrıntıları ileride ayrı bir yazıda ele alacağız. Şimdilik bilmen gereken: bir programın taban puanı ve başarı sırası, geçen yıl o programa yerleşen son adayın puanı ve sırasıdır. Bu veriler YÖK Atlas’ta herkese açık.

Yetenek sınavlı bölümler

Spor, müzik ve güzel sanatlar gibi bazı programlarda, YKS’nin yanı sıra özel yetenek sınavı da vardır ve bunu üniversiteler yapar. Eğer elinle, sesinle ya da bedeninle çalışacağın bir bölüm düşünüyorsan, başvuru koşullarını hem ÖSYM kılavuzunda hem ilgili üniversitenin duyurusunda ayrı ayrı oku. Bu yolun takvimi, standart YKS takviminden farklı olabilir.

Bu hafta dene (30 dakika)

1. ÖSYM’nin sayfasından güncel YKS kılavuzunu bul.
2. Şu üç şeyi kendi kelimelerinle bir kâğıda yaz: hangi puan türüyle ilgileniyorsun, hangi oturumlara gireceksin, tarihler ne zaman.
3. YÖK Atlas’tan ilgilendiğin bir programı aç, taban puan, başarı sırası ve kontenjan bilgisini oku. Henüz bir bölüm seçmen gerekmiyor; yalnız verinin nasıl göründüğüne alış.

Sık yapılan yanlışlar

• “Sayıları arkadaşımdan öğrendim.” Soru sayıları, süreler ve katsayılar yıldan yıla ayrışabilir; tek güvenilir kaynak ÖSYM kılavuzu.
• “Net yüksekse puan da yüksek.” Net, puana çevrilirken testlerin ağırlığı devreye girer; aynı net farklı puan türlerinde farklı karşılık bulabilir.
• “Puan yetiyorsa bölüm de bana göredir.” Puan bir kapı, bölüm bir ev. Kapının açılması evin sana uyduğunu söylemez; bunu üniversite tercihi yazısında ele alıyoruz.

Kaynaklar

• ÖSYM, YKS sayfaları ve kılavuz: osym.gov.tr
• YÖK, Yükseköğretim Program Atlası: yokatlas.yok.gov.tr

Çalışma planı kurmadan önce nasıl çalışmak gerektiğine bakmak, sonraki aylarda zamanını en çok koruyan karar olabilir.