Dijital becerilere nereden başlanır? Öğreniyor gibi yapma tuzağı

Geçen hafta bir programlama kursunun ilk üç bölümünü izledin. Anlatıcı yavaş konuşuyordu, her şey net görünüyordu. Sonra kursu kapattın, boş bir editör açtın ve ekran sana boş boş baktı.

Bu, o kursun kötü olmasından ya da senin yeteneksiz olmandan kaynaklanmıyor. Dijital beceri öğrenmenin en yaygın tuzağı bu: öğreniyor gibi yapmak. Birinin bir şeyi yapışını izlemek, onu yapabilmek değildir.

Kısa cevap

Dijital becerilere başlamak için bir aile seç, bir mini proje belirle ve izlemeyi yapmakla dengele. Kurs listesi çıkarmak yerine, iki haftada bitebilecek küçük ve somut bir şey yapmayı hedefle.

Dört dijital beceri ailesi

Aile	Neyle uğraşır	Başlangıç projesi örneği
Yazılım	Kod yazmak: web sitesi, mobil uygulama, otomasyon	Bir kişisel tanıtım sayfası ya da küçük bir hesap makinesi
Veri	Tablolarla, grafiklerle, sayılarla çalışmak	Kendi harcamalarını tabloya dökmek ve grafik çizmek
Tasarım ve üretim	Görsel, video, ses, 3B	Bir etkinlik afişi ya da 30 saniyelik bir kısa video
Dijital çalışma	Tablo, doküman, iletişim ve işbirliği araçları	Bir kulüp ya da grup için ortak bir takvim ve görev tablosu

Hangi ailenin sana daha yakın olduğunu bilmiyorsan, her birinden küçük bir deneme yap. Dört deneme, sonsuz kurs listesinden çok daha çabuk karar verdirir.

Bilim ne diyor?

Başlangıçta izlemek değerli

John Sweller’in 1988’de yayımlanan çalışması, yeni başlayanların bir konuyu öğrenirken baştan problem çözmeye çalışmasının zihne büyük bir yük bindirdiğini, bu yükün öğrenmeyi yavaşlatabildiğini gösterdi. Çözülmüş örneği incelemek bu durumda daha verimli olabiliyor. Yani başlangıçta bir kursu izlemek boşuna değil.

Ama bir noktada örneği kapatmak gerek

Dunlosky ve arkadaşlarının 2013’teki derlemesinde kendini yoklama, yani bilgiyi dışarıya bakmadan geri çağırmak, en yüksek yararlı teknikler arasındaydı. Programlamada bunun karşılığı şu: örneği izledin, şimdi kapat ve aynısını kendin yaz. Takıldığın yerde geri dön. Çalışmanın bilimi yazısında bu fikri daha ayrıntılı anlatıyoruz.

Türkiye’de nereden başlanır?

• Ücretsiz çevrim içi kaynaklar: üniversitelerin açık ders sayfaları, ücretsiz çevrim içi dersler ve topluluk yayınları kapıyı aralar.
• MEB ve belediye kursları: MEB’in Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü, halk eğitim merkezleri aracılığıyla çok sayıda kurs sunar; bazı belediyeler de bilgisayar ve dijital beceri kursları açar. Güncel program, kontenjan ve ücret bilgisi kurs sayfasından teyit edilmelidir; bu yazıda ücretsiz olduğunu varsaymıyoruz.
• Bölümün imkânları: üniversitende bilgisayar laboratuvarları, kulüpler ve ortak projeler çoğu zaman gözden kaçar.

Ücretli kurslara geçmeden önce, ücretsiz bir mini projeyi bitirmek hem ilgini hem öğrenme biçimini test eder. Parayı bir şeye harcamadan önce o şeyi gerçekten yapmak isteyip istemediğini bilmek, en ucuz sigortadır.

Bu hafta dene (iki hafta sürecek mini proje)

Bir ailenin bir başlangıç projesini seç ve iki hafta, günde bir saat ayır.

1. 1. gün: Projenin ne olacağını bir cümleyle yaz. (“Kendi harcamalarımı gösteren bir tablo ve bir grafik yapacağım.”)
2. 2–4. günler: Gerekli temel bilgi için bir ya da iki kısa ders izle. İzlerken not al ama kopyalama.
3. 5. gün: Dersi kapat. Aynısını kendin yapmaya çalış.
4. 6–10. günler: Projeyi büyüt, bozulanı düzelt, takıldığın yerleri not et.
5. Sonunda: Bitirdiğin şeyi bir arkadaşına göster ve nasıl yaptığını anlat.

Bitirdiğin proje mükemmel olmak zorunda değil. Bitmiş olması, yarım on kurstan daha çok şey öğretir.

Sık yapılan yanlışlar

• “Önce hangi dil ya da araç en iyi, onu bulayım.” Bu karar günlerce sürer ve hiçbir şey öğretmez. Amacına göre geriye doğru git: bir mini proje, hangi aracı gerektiriyorsa.
• “Kurs bitmeden başlamayayım.” Kurs bitirmek bir amaç değil. Proje, kursun yarısında da başlayabilir.
• “Herkes bunu biliyor, ben gerideyim.” Dijital beceriler yaşa ya da bölüme göre değil, denemeye göre gelişir. Başlamak için yaşın hiçbir önemi yok.
• “Bu beceri bana iş getirir.” Bir beceri öğrenmek iş garantisi değildir; yapabildiklerini göstermek ise yalnız öğrenmekten daha güçlü bir pozisyon sağlar. Bu nedenle bir şeyi bitirip göstermek önemlidir.

Bir köprü: dijitalden ele

Dijital beceriler tek başına bir hedef değil. Bir tasarımı bilgisayarda çizip elle üretebilir, bir veri tablosundan bir zanaat işinin maliyetini çıkarabilirsin. Elini kullanmak yazısında bu ilişkiyi anlatıyoruz.

Kaynaklar

• Sweller, J. (1988). Cognitive Load During Problem Solving: Effects on Learning. Cognitive Science.
• Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., Willingham, D. T. (2013). Improving Students’ Learning With Effective Learning Techniques. Psychological Science in the Public Interest.
• MEB, Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü: hbogm.meb.gov.tr