- bileşik getiri
- finansal okuryazarlık
- birikim
Bileşik Getiri Nedir? Faizin Faizi Nasıl Çalışır?
İçindekiler
İçindekiler
Bileşik getiri, kazanılan getirinin anaparaya eklenip sonraki dönemde onun da getiri üretmesidir; halk arasında "faizin faizi" diye bilinir. Bu yazıda formülü, basit getiriyle farkı, 72 kuralını ve zamanın neden en güçlü değişken olduğunu örnek tablolarla göreceksin.
Bileşik Getiri Nedir?
Bir dönemin getirisi çekilmeyip anaparaya eklendiğinde, sonraki dönemin hesabı büyümüş tutar üzerinden yapılır. Formülü kısadır:
Dönem sonu değer = Anapara × (1 + oran)ⁿ
Burada oran dönemlik getiri, n dönem sayısıdır. Kritik nokta üstel büyümedir: değer her dönem aynı TUTARDA değil, aynı ORANDA artar.
Basit Getiri ile Farkı
100.000 TL anapara ve yıllık %20 oranla iki yöntemi karşılaştıralım:
| Yıl | Basit getiri (yalnız anapara büyür) | Bileşik getiri |
|---|---|---|
| 1 | 120.000 TL | 120.000 TL |
| 5 | 200.000 TL | ≈ 248.800 TL |
| 10 | 300.000 TL | ≈ 619.200 TL |
| 20 | 500.000 TL | ≈ 3.833.800 TL |
İlk yıl fark yoktur; yirminci yılda bileşik sonuç basit hesabın yaklaşık yedi katıdır. Rakamlar yöntemi anlatan varsayımsal örneklerdir; sabit oranlı yirmi yıl gerçek piyasada görülmez.
Zaman Neden Bu Kadar Önemli?
Bileşik büyümede en değerli girdiler süre ve düzenliliktir. Aylık 5.000 TL'yi yıllık %20 varsayımsal oranla biriktiren iki kişiyi düşünelim: biri bugün başlar, diğeri 5 yıl bekler. 15. yılın sonunda erken başlayanın birikimi, geç başlayanın aynı tarihteki birikiminin yaklaşık iki katından fazladır — aradaki fark yatırılan paradan değil, ilk 5 yılın getirisinin de yıllarca bileşik büyümesinden gelir.
Bu etkiyi kendi rakamlarınla görmek için geçmiş getiri görüntüleyicide bir dağılımın uzun dönem sonucunu inceleyebilir, birikim oyununda ay ay ilerleyerek düzenli katkının etkisini deneyebilirsin.
Madalyonun Öteki Yüzü: Maliyetler ve Enflasyon da Bileşiktir
Aynı üstel matematik aleyhine de çalışır:
- Enflasyon bileşik büyür: yıllık %30 enflasyon 10 yılda fiyatları yaklaşık 13,8 katına çıkarır. Nominal sonucu değil, reel (enflasyondan arındırılmış) getiriyi izlemek bu yüzden gerekir.
- Yıllık ücret ve komisyonlar bileşik aşındırır: yıllık %2'lik bir maliyet, 20 yılda toplam sonucun üçte birine yakınını götürebilir.
- Borç faizi de bileşiktir: ödenmeyen kart borcu, birikimle aynı matematikle ama aleyhine büyür.
CAGR: Sonuçları Karşılaştırmanın Ortak Dili
Farklı sürelerde elde edilen sonuçları kıyaslamak için toplam çarpanın yıllık köküne bakılır; buna yıllık bileşik getiri (CAGR) denir. Örneğin 4 yılda 2 katına çıkan bir birikimin CAGR'ı ≈ %18,9'dur. Toplam yüzde ("%100 kazandı") tek başına yanıltıcıdır; süresi bilinmeden anlamı yoktur.
Sonuç
Bileşik getiri, getirinin de getiri üretmesidir ve gücü süreden gelir: erken başlamak ve düzenli sürdürmek, oranı kovalamaktan çoğu zaman daha belirleyicidir. Aynı matematik enflasyon, maliyet ve borçta aleyhine işler; bu yüzden reel sonuç ve toplam maliyet birlikte izlenir. Yatırım kararlarından önce araçların işleyişini öğrenmek ve gerektiğinde yetkili bir kuruluştan profesyonel destek almak önemlidir.
Sık sorulan sorular
- Bileşik getiri ile basit getiri arasındaki fark nedir?
- Basit getiride her dönem yalnızca anapara üzerinden hesap yapılır; bileşik getiride önceki dönemlerin getirisi de anaparaya eklenir ve sonraki dönemde o da büyür. Süre uzadıkça iki yöntem arasındaki fark hızla açılır.
- 72 kuralı nedir?
- Paranın ikiye katlanma süresini kabaca bulmak için 72, yıllık getiri yüzdesine bölünür. Örneğin yıllık %12 bileşik getiride 72 ÷ 12 = 6; para yaklaşık 6 yılda ikiye katlanır. Kaba bir zihinsel kısayoldur, kesin hesap değildir.
- CAGR (yıllık bileşik getiri) ne anlatır?
- Bir yatırımın dönem başı ve dönem sonu değeri arasındaki büyümeyi, sanki her yıl eşit oranda bileşik büyümüş gibi tek bir yıllık orana indirger. Farklı sürelerdeki sonuçları karşılaştırılabilir kılar.
- Bileşik getiri enflasyonda da işler mi?
- Evet, aynı matematik fiyatlar için de geçerlidir: enflasyon da bileşik büyür. Bu yüzden uzun vadeli değerlendirmede nominal sonucun enflasyondan arındırılmış (reel) hâline bakmak gerekir.
Bu yazıyı paylaş
İlgili yazılar
Çocuklara Para Yönetimi Öğretmek: Yaşa Göre Yol Haritası
Okul öncesinden ergenliğe harçlık, üç kumbara modeli ve bütçe devri: çocuklara para yönetimi öğretmenin yaşa göre pratik adımları.
Neden Para Biriktiremiyoruz? Şimdiki Zaman Yanlılığı ve 3 Çözüm
Para biriktirememek bir irade zaafı değil, beynin bir tasarım özelliğidir. Şimdiki zaman yanlılığını anlatan ve etkisini kıran 3 bilimsel çözüm.
Davranışsal Finans Nedir? Kayıp Kaçınması ve Birikim Kararları
Davranışsal finans, para kararlarımızdaki sistematik yanlılıkları inceler. Kayıp kaçınması nedir, birikim kararlarını nasıl etkiler ve nasıl fark edilir?